Submitted by admin on Tue, 01/04/2008 - 21:56.
Skina di Sorti, awe djamars 1 di aprel di 2008, ta kuminsá ku deseá un i tur un bon dia. Tal bes e fecha 1 di aprel, ku ta un dia ku sa dal hende Cuba, òf kue otro kabes abou, ta un dia apropiá pa puntra kon leu nos ta den e proseso estatal. Tur e kontestanan anterior ku kos ta kanando bon i ku ta alkansando ophetivonan òf ku ta “on track”, den lus di e realidat di momentu (kos ta kana tal bes ku spit di morkoi), por ser tuma komo un Cuba.
****
For di seno polítiko ulandes, ta surgi diferente sonido ku ta provoká un aselerashon di parti di gobernantenan ulandes, ku en bes di yuda e kousa lo trese mas problema ainda den futuro. Siñansa ta bisa ku ora bo pèrs kos manda kontra di kultura di un pueblo, tardi òf trempan un eksploshon sosial lo ta e resultado. Den un elekshon òf referèndem, e eksploshon sosial por manifestá su mes den su forma mas pasífiko.
****
Ku desaroyonan global sosio ekonómiko basta preokupante, kalke tenshon sosial por haña un buèlta mas violento. Ami no ta gusta e tendensia di tene kosnan riba kabes di pueblo i krea persepshon di por evitá impakto di desaroyonan global. Bo ta krea un situashon pa desepshon grandi, ku den kombinashon ku e realidat ekonómiko, ta bira un barí di polvo. Kontrali na e reakshon di “sussen, pappen en zoet houden”, e situashon ta pidi pa un transparensia máksimo.
****
Pa bini bèk riba e proseso estatal mi ke hasi e siguiente opservashon. Si ta un proseso pa pueblo, na nòmber di pueblo i konsekuentemente dor di pueblo, anto un dje promé indikadónan pa e proseso su progreso, mester ta e grado di partisipashon i kandor (“belevenis”) den komunidat.
****
Liber di prensa i esnan ku tin interes grandi pa mira e parti finansiero den e akuerdonan konkretisá den transakshon konkreto, ta algun grupo akustumbrá so ta okupá nan mes ku e tema i ta sigui e proseso di aserka. Demas, probablemente ta laga tende di nan, na momentu ku tin di bai urna, sea pa elekshon òf pa referèndem.
****
Di e défisit demokrátiko, ku mester ta un aspekto ku un komunidat konsiente di e relevansia demokrátiko lo a brasa, mes no tin ningun indikashon di esfuerso serio, konsistente i koherente ta tumando lugá. Ku desishon pa por lo pronto (asumiendo ku e intenshon pa ta “free and autjentic” no a muri), e esfuersonan pa eliminá e défisit demokrátiko lo mester tabata un dje prioridatnan.
****
Si e pretenshon ta, ku sin debe nos a gana na outonomia, tur e konmoshon ku ta surgi kada bia ku un òf otro polítiko ulandes (sea ta gobernante òf parlamentario) hasi un ekspreshon òf bini ku un intenshon di maneho, ku posibel impakto pa antianonan, ta inválido. Pero e realidat amargo ta ku irespekto e posishon di debe, nos komunidat tin ningun influensia riba direkshon, dinámika òf dimenshon di maneho denter di Reino.
****
Henter e kestion di “intern apel”, manera históriko a keda ilustrá, den práktika ta un “schertsvertoning” pa duna e aparensia di un proseso demokrátiko. Ta gobièrnu ulandes ta disidí ki ora ta trata un asuntu ku ta regardá òf impaktá e islanan antiano, i den e “intern apel” al final di kuenta, despues dje intervenshon pèrdí di nos representashon minúskulo, nan ta sigui ku lokual ta na órden di dia.
****
Interpretashon di e konseho haltu, Raad van State, por kondusí na eventualmente un ahuste den e manera ku ta implementá e intenshon di maneho. Ta manera kos ku nos mes a duna nos mes un “brevet van politiek onvermogen”. Nos no ta reflehá e konosementu, determinashon i konvikshon ku Doktor i su aliadonan a mustra. Apesar ku for di momentu ku e konstrukshon estatal ku yama Statüt a keda implementá, Nashonnan Uní a ekspresá su duda den su nivel di demokrasia pa e èks kolonianan, nos no ke òf no por sigui kaminda Doktor i su aliadonan a yega.
****
Unda e eventual resolushon ku por aserka Nashonnan Uní kuné ta? Te hasta e polítikonan ku okashonalmente ta bosiferá un pensamentu krítiko riba e realidat dje défisit demokrátiko, no ta yega mas leu ku papiamentu denter di e foronan lokal. Letranan di e bunita obra di maestro Rignald Recordino, Tula, ta mas na órden ku nunka.
****
Tin un tipo di silensio rondó di e proseso estatal, riba tur e kosnan ku realmente ta di importansia, na momentu ku islanan antiano, konsolidá nan presensia estatal denter di Reino. No ta kos di “verborgen gebreken” den un konstrukshon ku ta aparentá komo bunita, pero kosnan ku kasi tur ku tira un bista riba e realidat polítiko denter di Reino, sa.
****
E eminente hurista, mr. Bob Wit, na algun okashon a pone dede riba e herida i te hasta a sugerí sierto areglonan ku ta trese bos i voto di nos komunidat serka di direkshon, dinámika i dimenshon di algun asuntu. E ponensia ku Reino ta un fikshon, tin su orígen den e diferente midínan ku ta eksistí. E areglo pa antianonan no ta nada mas ku un konsekuensia lógiko i inevitabel di e diferensianan den midi ku tin den e konstrukshon estatal ku ta vigente.
****
E señalnan ku por a kapta for di e prosesonan ta unu di “hardball tactics” di ámtenar ulandes, ku ta saka e bòm for di tur kos pa nan pais (Ulanda) saliendo for di e posishon di poder ku Ulanda tin denter di Reino. Un poder ku lòs di esun hurídiko ta fundá riba e aspekto mental. Nan ta profilá komo esnan ku sa i esnan ku t’ei pa disidí.
****
Despues ku Saba i Boneiru a kokobiá algu riba e aserkamentu di Ulanda pa lokual ta nivel di bida den e área karibense i esun oropeo, kos a muri. No a bini e mobilisashon popular, pero a laga e asuntu keda na un “politieke oprisping”. Tòg e realidat inaseptabel di inkonsistensia den argumentashon ulandes tei pa wòrdu kontrarestá te hasta riba un foro mundial. Ulanda ta alegá ku e nivel di areglonan sosial no por ta igual den tur e partinan di Reino, pero ku esnan karibense lo mester tene paridat ku e realidat karibense. Pero pa lokual ta prizon, nos a mira ku Korte a dikta, ku nivel di bida den nos prizòn, si ta a base di Lei Oropeo. E nivel di Bon Futuro no tin paridat ku region.
****
Mi ta ripití ku e posishon ridíkulo i alógiko (no tin ningun sorto di lógika) aki ta un dje motibunan ku awe nos tin un prizòn ku kriminalnan ta konsiderá e hotèl no pagá, ku mas strea den e region. Nos ta trèk kriminalnan di region pa kometé nan atrosidat aki, pasobra e nivel di bida den prizòn ta mas mihó ku e pober suidadano ku tin di wak kada dia ta kon e ta yega na maske ta un kuminda kompletu. Insólito pero bèrdat. “Te gek voor woorden”!
****
Makaku ta yora trempan pasobra su wowo ta hundu. Miéntras e tendensia tabat’ei pa proyektá e kresementu ekonómiko realisá den 2007 pa 2008, mi a atvertí pa e tempu malu ku tabata desaroyando. Awe mi ke bolbe atvertí “de politiek” ku e aserkamentu dje proseso estatal ta erótiko. Tantu oposishon komo koalishon ta pone e peso na kosnan frugal i di poko relevansia pa futuro.
****
Bo no por yega shelu sin muri! “Bloed, zweet en tranen” ta keda e kredo i den aña sentenario di Doktor, e mínimo ku por fèrwagt ta ku “de politiek” ta tuma nota di su “belevenis” i liderazgo inspirativo (“strijdvaardigheid”).
****
Skina di Sorti ta ripití ku nos meta ta di fomentá un desaroyo di pensamentu krítiko den komunidat i komo tal nos no ta pro ni kontra persona, pero ta sostené òf rechasá desaroyo, posishon i desishon. Te mañan ku poder di Dios. Kòrda ku bo kontribushon dirigí na Skinalaprensa53@hotmail.com ta bon biní.