Submitted by admin on Thu, 29/05/2008 - 00:00.
Skina di Sorti, awe djarason 28 di mei di 2008, ta kuminsá ku deseá tur hende un bon dia. Laga mi kuminsá na splika e diferensia fundamental den filosofia tras di gobernashon demokrátiko (filosofia di Socrates ta ku mas tantu hende posibel mester sinti nan mes representá den e proseso di gobernashon) i esun despótiko (filosofia di Plato ta ku esnan mas sabi ta goberná i demas ta sigui). Den e sistema di gobernashon demokrátiko, regla i prosedura t’ei pa por kumpli ku e aspekto di partisipashon.
****
Den e sistema di gobernashon demokrátiko, partisipashon (“doing things right”) ta prevalesé riba e lokual ta wòrdu hasí (“doing the right things”). Kon algu ta wòrdu determiná (“doing things right”) ta prevalesé riba kiko ta wòrdu hasí (“doing the right things”). Esei kier men, ku si lokual wòrdu hasí no a tuma lugá den un forma ku ta preskribí, e mester deskart’é. Punto!
****
Sin esfuerso pa yega na partisipashon masal den e proseso di tomo di desishon, no ta relevante si eventualmente e lokual wòrdu hasí ta e eskoho rashonalmente mas mihó (“the right thing to do”). Falta di transparensia i limitashon di partisipashon den e proseso di tomo di desishon (“doing things right”) ta violashon di e prinsipio di bon gobernashon den e sistema demokrátiko.
****
Mi ke denunsiá ku nos ta desviando leu pero masha leu mes for di e prinsipio di bon gobernashon, a ménos ku a disidí di bandoná e sistema di gobernashon demokrátiko durante di e proseso estatal. Un proseso kaminda ta pisando derechonan demokrátiko fundamental violentamente ku pia. Ta tumando “voorschot” riba akuerdonan polítiko i konsekuentemente ta pone representashon di pueblo (Parlamento i Konseho Insular) dilanti di “voldongen feiten”.
****
Na momentu ku Tweede Kamer, pues parlamentarionan ulandes (e par di pipita di nos ku por partisipá den e seshon ta irelevante pa e tomo di desishon), aprobá i ratifiká e konseptonan di lei, e dekretonan ku a keda proponé den e akuerdonan polítiko ta formalisá e lokualnan ta tumando den forma di “voorschot”. Ni gobernantenan na nivel sentral ni esnan na nivel insular, no a duna muestra di rèspèt pa e bos i voto di pueblo den un asuntu di transedental importansia manera ta derecho di outodeterminashon.
****
Laga mi ilustrá e lokual ta nos kaso, ku algu ku un amigu kritiko a manda pa mi. “If men use their liberty in such a way as to surrender their liberty, are they thereafter any the less slaves? If people by a plebiscite elect a man despot over them, do they remain free because the despotism was of their own making? Are the coercive edicts issued by him to be regarded as legitimate because they are the ultimate outcome of their own votes?
Herbert Spencer (1820-1903), The Man versus the State (1884)”
****
E echo ku pa medio di elekshon, un komunidat skohe hende ku despues ta goberná den forma despótiko, hamas i nunka ta kita e derecho di ekspresá i esforsá pa influensia direkshon di gobernashon. Hamas i nunka e ta bira “the ignorants that should follow”, a ménos ku a kambia e sistema di gobernashon demokrátiko den unu despótiko. Asina ku den e sistema di gobernashon demokrátiko gobernashon haña e tendensia di ta despótiko, nos tin kestion di “electoral fraud”.
****
E uso (mal uso) di posibilidatnan den e reglanan di gobernashon pa hasi kos ku un òf mas gobernante ta konsiderá e mihó kos pa hasi (“the right thing to do”), ta totalmente robes (por denomin’é komo tendensia despótiko) ora ku ta trata un asuntu di magnitut grandi (plaka i impakto sosial) i ku pa kolmo tin komo benefisiado un aktor ku ta den posishon di bentaha ante otro interesadonan. E kestion di “onderhandse aanbesteding” òf mihó “onderhandse gunning” di maneho di SEI na Deloitte & Touche, ta violashon flagrante di reglanan di bon gobernashon.
****
Laga mi kuminsá na splika, ku “onderhandse aanbesteding” i sigur “onderhandse gunning” ta aplikabel kaminda ku e tipo di servisio ya kaba ta tumando lugá na satisfakshon dor di e instansia konserní i ku un proseso di destaho públiko konvenshonal lo no kondusí na benefishinan signifikante pa gobièrnu, òf ora ku ta trata di un asuntu kaminda ku seguridat di pais òf integridat di un servisio ta eksigí hopi diskreshon (“principe van zorgvuldigheid en veiligheid”).
****
Tur otro uso ta “oneigenlijk” i mas bien un konsekuensia di mal kustumber òf mal uso pa eskivá e prinsipio di partisipashon den tomo di desishon. Den e kaso di SEI, ningun di e aspektonan menshoná no ta na órden. Pues ta bini e echo ku e implikashon i magnitut (ta un bon boká, ta un asuntu di importansia fundamental, tin posibel posishon di bentaha di un interesado) ta eksigí un destaho públiko konvenshonal.
****
Pues, mester duna tur interesado un oportunidat igual, mester ta asina transparente ku ta evitá “de schijn van het kwaad”, i mester duna espasio pa e mekanismo di merkado duna e mihó kombinashon di preis, kalidat i kantidat den forma duradero. No tin otro manera pa hasi e kos (“doing things right”). Ku Deloitte & Touche tei kaba ta resultado di eskoho di miembronan di koalishon (ku a mara nan mes na e “slotverklaring”).
****
E posishon di drs. Freddy Curiel riba e proseso estatal ta eksigi ku un partisipashon di Deloitte & Touche na kualke proyekto, no por tuma lugá di un otro forma ku no ta komo resultado di un destaho públiko. Sin esei Bestuurscollege ta saka un spiritu masha fèrfelu for di bòter ku yama “de schijn van het kwaad” i spesífikamente di rekompensashon di un “goed gezinde relatie”.
****
Pa buena marcha mi ke pone bon kla ku mi ta disponé di e dokumentashon riba e materia i ku teknologia moderno ta pone ku unda ku ta na mundu mi por sigui te hasta reunionnan públiko i entrevistanan. E manera ku e asuntu a wòrdu atendé riba su mes ta asina “knullig” ku e ta un outo denunsia di mal intenshon riba su mes. Ora bo trese sekuensia di echonan den un mapa ta bira ekstremadamente difísil pa no yega na e konklushon ku tin kestion di “achterkammertjes politiek”.
****
Pa tèrminá e kolumna di awe, mi ke bolbe splika un biaha mas ku si pueblo a laga un dje polítikonan di tendensia karismátiko di mas grandi den historia polítiko di Kòrsou, Maria Liberia-Peters, kai manera patia na bèrdè den añanan 90, tur otro polítiko mester komprondé ku elektorado por tarda un poko ku su wisio pero ku e no ta tolerá desepshon di persepshon kreá (“electoral fraud”).
****
Na 1994 Maria Liberia-Peters a paga pa lokual tabata pasa na nivel insular. Awor aki, Emily de Jongh-Elhage ta den un situashon paresido. Lokual ta pasando na nivel insular ta motibu di un murmuro pa “ruime op de boel”. Banda di tolerá kosnan di otronan PAR mes tambe a kai den práktikanan totalmente robes.
****
Mi ke duna lider di PAR, Emily de Jongh-Elhage, na konsiderashon pa laga un hende di konfiansa, ku no tin miedu di bis’é e bèrdat, evaluá lokual su hendenan ta hasiendo na nivel insular. “Er zijn rottende appels in de mijt”!!!
****
Skina di Sorti ta ripití ku nos meta ta di fomentá un desaroyo di pensamentu krítiko den komunidat i komo tal nos no ta pro ni kontra persona, pero ta sostené òf rechasá desaroyo, posishon i desishon. Te mañan ku poder di Dios. Kòrda ku bo kontribushon dirigí na Skinalaprensa53@hotmail.com ta bon biní.