Submitted by admin on Thu, 31/07/2008 - 19:36.
Skina di Sorti, awe djaweps 31 di yüli di 2008, ta kuminsá ku deseá tur hende un bon dia. E kolumnanan ku kual mi a inisiá e siman kuné, tabata komo kuadro di referensia pa mi pèrsistensia den mi denunsia riba e manera ku kual “de politiek” i esnan ku tin signatura di gobernashon (“regie”) en partikular ta atendé ku pais. E no ta pas ni pa e situashon di pais ni pa e manera segun kual tin di yega na tumamentu di desishon den un pais kaminda ta presumí ku tin gobernashon segun e sistema demokrátiko.
****
Ta “ongepast” pa hasi referensia na posishon di un grupito pa sostené un posishon kaminda partisipashon di e masa tabata (ta) fundamental pero ku e masa a wòrdu tene na distansia. Tsang den su intervenshon (manera mi a reprodusí e partinan relevante den e kolumnanan anterior) ta mustra ku gobernashon polítiko ta eksigí mas ku e kuadronan hurídiko, finansiero i ekonómiko.
****
Koriendo e riesgo di ta kansa hende ku ripitishon di definishon mi ta bai bolbe splika e diferensia fundamental den filosofia tras di gobernashon demokrátiko (filosofia di Socrates ta ku mas tantu hende posibel mester sinti nan mes representá den e proseso di gobernashon) i esun despótiko (filosofia di Plato ta ku esnan mas sabi ta goberná i demas ta sigui). Den e sistema di gobernashon demokrátiko, regla i prosedura t’ei pa por kumpli ku e aspekto di partisipashon.
****
Den e sistema di gobernashon demokrátiko, partisipashon (“doing things right”) ta prevalesé riba e lokual ta wòrdu hasí (“doing the right things”). Kon algu ta wòrdu determiná (“doing things right”) ta prevalesé riba kiko ta wòrdu hasí (“doing the right things”). Esei ker men ku si lokual wòrdu hasí no a tuma lugá den un forma ku ta preskribí, e mester wòrdu deskartá. Hasimentu di kos na un manera ku no ta kuadra ku e reglanan tin di haña konsekuensia. E no por keda imponé.
****
Kosnan a kana robes (kontra di e sistema di gobernashon demokrátiko) asina tantu ku ta biba e persepshon ku lokual ta pasando no t’asina serio. E manera ku por ehèmpel henter e kestion di konflikto di interes (mi ke bisa te hasta ku tin kestion di inkompatibilidat di funshon) di un miembro vital di Raad van Advies ta bai ta afektá integridat di henter e kolegio. E miembro en kestion mester tene honor na su mes i tuma retiru. “Nobody is bigger then the system”.
****
Na Kòrsou tin un tendensia pa pone hende riba un pedestal i kriminalisá kualke persona ku tribi na kuestioná nan proseder. Mi ke ripití ku e echo ku un persona su punto di bista, dor di trayektoria, tin sierto peso, no ta nifiká ku e ta infalibel i òf suheto na influensianan ku por a afektá su wisio den un kestion spesífiko.
****
Riba un asuntu manera ehekushon di derecho di outodeterminashon (kualke fase den esei) esfuerso kontinuo mester ta den direkshon di logra un partisipashon masal. Den e tipo di proseso di tomo di desishon aki, no ta relevante si eventualmente e lokual gobernantenan ke hasi por ta e eskoho rashonalmente mas mihó (“the right thing to do”).
****
Falta di transparensia i limitashon di partisipashon den e proseso di tomo di desishon (“doing things right”) ta violashon di e prinsipio di bon gobernashon den e sistema demokrátiko. Mi a denunsiá ku ta desviando leu pero masha leu mes for di e prinsipio di bon gobernashon, durante di e proseso estatal.
****
Mi a basa mi denunsia riba e echo ku ta tumando “voorschot” riba akuerdonan polítiko i konsekuentemente ta pone representashon di pueblo (Parlamento i Konseho Insular) dilanti di “voldongen feiten”. E lokual a bisa enkuanto Konferensha di Mesa Rondó pa ratifiká kos, ta kohe mas forsa i ta hasi henter e pretenshon di tene referèndem un asuntu ku mester di splikashon. Tene referèndem pa disidí lokual a keda konkretisá kaba?
****
Laga mi bolbe ripití ku ora yega e momentu ku Tweede Kamer, pues parlamentarionan ulandes (e par di pipita di nos ku por partisipá den e seshon ta irelevante pa e tomo di desishon), aprobá i ratifiká e konseptonan di lei, e dekretonan ku a keda proponé den e akuerdonan polítiko, ta formalisá e lokualnan ta tumando den forma di “voorschot”. Ta iróniko ku esnan ku ta denunsia e défisit demokrátiko den Reino, no ta mira e violashon flagrante aki di bos i voto dje komunidat antiano.
****
E echo ku un mayoria ta keda na distansia di lokual ta sosodé ku nan derechonan no ta kita e echo ku tin violashon di derecho i ku esei ta kondenabel. “If men use their liberty in such a way as to surrender their liberty, are they thereafter any the less slaves? If people by a plebiscite elect a man despot over them, do they remain free because the despotism was of their own making? Are the coercive edicts issued by him to be regarded as legitimate because they are the ultimate outcome of their own votes? Herbert Spencer (1820-1903), The Man versus the State (1884)”
****
Pues e mero echo ku pa medio di elekshon, un komunidat skohe hende ku despues ta goberná den forma despótiko, hamas i nunka ta kita e derecho di ekspresá i forsa pa influensia direkshon di gobernashon. Hamas i nunka e ta bira “the ignorants that should follow”, a ménos ku a kambia e sistema di gobernashon demokrátiko den unu despótiko. Asina ku den e sistema di gobernashon demokrátiko gobernashon haña e tendensia di ta despótiko, nos tin kestion di “electoral fraud”.
****
Ku nos a yega kaminda nos ta no ta pasobra esnan ku ta dirigí e proseso ta di mala fe, pero mas bien pasobra nan a hiba un aserkamentu stratégiko totalmente robes. E kestion di dal bai i drecha kos na kaminda ta pas pa un situashon kaminda bo tin influensia sufisiente pa por fòrsa kambio. Kaminda bo tin un situashon di défisit demokrátiko, esun ku ta den kòntròl di e instrumentonan demokrátiko ta den bentaha asina e kosnan kuminsá kana. Den kestion di “wetgeving” nos ta den man dje ulandesnan.
****
E lokual e ulandesnan a bini ta hasi ta igual ku lokual ta pasa den kareda di kachó. Ta tene un “moving target” bo dilanti pa bo kore. E intenshon nunka no ta pa alimentá bo, pero pa malusá bo apetit pa haña bo den moveshon. Den nan presupuestonan e ulandesnan a skirbi literalmente ku esei nan tabata bai hasi ku e proseso estatal.
****
Awor nos ta den direkshon di otro apertura di aña parlamentario i entrega di presupuesto. Kiko a para di e posishon finansiero? Kiko a para di e promesanan kontené den e disertashon na apertura di e aña parlamentario? Kiko lo mester a raportá si nos tambe lo tabata tin “najaarsnota”? E úniko kontesta korekto ta ku a balotá e kosnan robes. Ku práktika di gobernashon demokrátiko tabata bou di nivel i ku reglanan di bon gobernashon a keda violá gravemente.
****
Lokual mi ta skirbi no ta simpátiko, pero e echonan inegabel ta sostené e ponensianan mas ku nan ta duna espasio pa e pretenshon ku kos ta kana bon i ku futuro lo ta briante.
****
Skina di Sorti ta ripití ku nos meta ta di fomentá un desaroyo di pensamentu krítiko den komunidat i komo tal nos no ta pro ni kontra persona, pero ta sostené òf rechasá desaroyo, posishon i desishon. Te mañan ku poder di Dios. Kòrda ku bo kontribushon dirigí na Skinalaprensa53@hotmail.com ta bon biní.