Pa bo tuma nota i kompara den e tempu ku nos ta biba awor aki

Home » forums » Status Outonomo pa Korsou Submitted by cometa223 on Sat, 30/06/2007 - 14:30. 1945 Op                  Van de hand van drs.I.Palm-Chumaceiro, geplaatst door Cometa223 ----------------------------------  Curaçao (evenals in Nederland en Suriname) werd een commisssie benoemd om een nieuwe staatkundige structuur voor het koninkrijk te formuleren. Voorzitter was mr. William Charles de la Try Ellis (1881-1977). De rijksdelen wensten een grotere mate van autonomie. De Democratische Partij (DP), in 1944 opgericht, won bij de statenverkiezingen van 1945. De Katholieke Partij verloor. De meeste stemmen waren uitgebracht op de voorzitter, mr. dr. Moises Frumencio ("Doktoor") da Costa Gomez (1907-1966).~~~ Kamer van Koophandel en Nijverheid benoemde een vertegenwoordiger in New York om het toerisme naar te bevorderen.~~~ Oprichting van het Mgr. P.I. Verriet Instituut voor gebrekkige kinderen. 1946 De "autonomiecommissie", bestaande uit M.F. Da Costa Gomez, dr. Efraim Jonckheer (1917-1987) namens Curaçao, L.C. Kwartsz (partij-Eman, Aruba), William R. Plantz (19..-1984; op Curaçao wonende Bovenwinder), C.A. Eman (Aruba) en Lodewijk D. Gerharts (1901-1983) namens Bonaire, vertrok op 9 juni naar Nederland met opdracht een petitie en memorandum van de Staten te overhandigen en onderhandelingen te voeren over de daarin vastgelegde wensen, zoals volledige autonomie, gelijke nationaliteitsregeling (nederlanderschap voor de Antillianen), de bevoegdheid van de gouverneur te beperken tot zaken die het hele koninkrijk betroffen (defensie, diplomatieke betrekkingen). De Staten wensten verder de instelling van een College van Algemeen Bestuur (CAB) belast met de uitvoerende macht in interne zaken, de uitvoerende macht niet langer door de Gouverneur te laten bekleden, de 6 eilanden tot autonome rechtsgemeenschappen te verklaren met zelfstandig bestuur en een volkomen gekozen volksvertegenwoordiging. De opdracht van de Staten leidde tot felle discussie in de pers op Curaçao en in Nederland. Het bleek moeilijk aan de wensen van de Antillen tegemoet te komen. Op Bonaire raakte L.D. "Eldé" Gerharts politiek betrokken bij de oprichting van de Partido Boneriano Uní. De DP richtte de Democratische Arbeiders Unie op die onder leiding kwam van Evaristo C. "Baba" Kibbelaar (1901-1982).~~~ De arts-musicus-schrijver Ch.J.H. Engels (1907-1989) richtte het Curaçaosch Museum op. Het museum werd gevestigd in het voormalig militair hospitaal op Otrabanda dat tussen 1946-'48 voor de nieuwe bestemming een renovatie onderging. Op Aruba werd de 'Aruba Country Club', een centrum van joodse immigranten in 1942 opgericht, als een officiële joodse gemeente geregistreerd. 1947 Een Nederlandse parlementaire delegatie bracht in januari een bezoek aan de Westindische gebiedsdelen en bracht in juni advies over haar bevindingen uit aan de Staten. Deze waren niet tevreden over de voorgestelde maatregelen die onvoldoende mogelijkheden zouden bieden voor democratisch bestuur. Inwilligen van alle wensen vereiste een herziening van de Nederlandse Grondwet, uitgesteld door de situatie in Nederlands Indië. Het advies was een wijziging van de Staatsregeling uit 1936, bedoeld als overgangsmaatregel. Op 13 augustus nam de Raad van Policie (een bestuurslichaam van 2 landraden die de gezaghebbers van de eilanden Aruba, Bonaire en de Bovenwinden in het dagelijks bestuur van het eiland bijstonden) van Aruba het initiatief een afscheidingscommissie op te richten om Aruba rechtstreeks onder Nederlands bestuur te brengen. De defensie van de Antillen kwam in handen van de Koninklijke Marine en het korps Mariniers. "Doktoor" da Costa Gomez werd in Den Haag toegevoegd aan het ministerie van Overzeese Gebiedsdelen.~~~ Nilda M. Geerdink-Jesurun Pinto (1918-1954) publiceerde Nos dushi papiamentu, later (1948) gevolgd door de liederenbundel Bam Canta samen met de musicus Rudolf Th. Palm (1880-1950) en de Cuentanan di Nanzi (1952), de verhalen van de slimme spin Nanzi. Zij gaf een eerste aanzet tot papiamentstalige jeugdlectuur. 1948 De eerste Rondetafelconferentie (RTC) over de politieke toekomst van de Westindische koloniën vond plaats in Den Haag op 27 januari 1948. De Nationale Volkspartij (NVP) scheidde zich onder leiding van mr. da Costa Gomez op 5 april af van de Curaçaosche Katholieke Partij. De Katholieke Partij werd de Katholieke Volks Partij. In dit jaar richtten Willem P. Maal (1896-1959), P. van der Hoeven en W. Meyer de Curaçaose Onafhankelijke Partij (COP), op. Op Aruba bepleitte G.A. van Poelje een afscheiding van dit eiland en een federatie van 6 eilanden, ieder met een zekere mate van zelfstandigheid. De eilanden moesten wel verbonden blijven met Nederland. Dit plan werd door de Staten van de Antillen in oktober verworpen omdat het niet paste in de onderhandelingen bij de Ronde Tafel Conferentie waar men uitging van een koninkrijk dat uit drie delen zou bestaan. Op 21 Mei werd de Curacaosche Staatsregeling van 1936 herzien. De Staatsregeling van 1948 verdeelde de 21 zetels in de Staten als volgt: Curaçao en Aruba ieder 8 zetels, Bonaire 2 en ieder van de drie Bovenwindse Eilanden, St Maarten, St Eustatius en Saba, 1 zetel. Aruba had gevochten voor deze zetelverdeling. Bij de grondwetswijziging van 8 september 1948 werd de oude naam Curaçao voor de zes eilanden veranderd in het gebiedsdeel Nederlandse Antillen. In afwachting van een definitieve regeling ontstond de Interimwet van 1950. Invoering Algemeen Kiesrecht voor mannen en vrouwen. Gouverneur dr. P. Kasteel (......) werd op 1 juli opgevolgd door ir. Leonard A.H. Peters (1900-19..). Op 14 oktober ontstond het Korps Politie Nederlandse Antillen.~~~ Vestiging op Curaçao van een likeurfabriek Senior & Co., Inc. Op Curaçao werd een nieuwe bond van havenarbeiders opgericht, de Christelijke Bond van Havenarbeiders (CBH) die de oude havenbond Liga di San Telmo uit 1922 verving. De CBH stond sterk onder invloed van de politiek (NVP). Op Mundo Nobo, Curaçao, kwamen zes nieuwe zeewaterdestillatie eenheden.~~~ Oprichting van de Sticusa, het cultureel samenwerkingsverband tussen Nederland, Nederlands Indië en West-Indië. Mgr. Antonius van der Veen Zeppenfeldt O.P. (Aruba 1891-Curaçao 1957) werd als eerste Antilliaan apostolisch vicaris (30.12.1948). Oprichting van het politiek-humoristisch weekblad 'Lorito Real' (1948-1958). 1949 Op 17 Maart vonden de eerste algemene statenverkiezingen plaats. De NVP won 4 van de 8 zetels voor Curacao. De DP van Dr. E. Jonckheer kreeg 3 zetels en de KVP 1. Op Aruba kreeg de Arubaanse Volkspartij (AVP) van Jan H. A. (Henny) Eman (1887-1957) 5 van de 8 zetels; de overige gingen naar de Union National Arubano (UNA). Nederlandse en Antilliaanse ambtenaren werkten aan een ontwerp-Eilandenregeling met meer autonomie voor de zes eilanden.~~~ St. Maarten kreeg een nieuwe brug over de Fresh Pond. De KLM opende een nieuwe luchtlijn: Amsterdam-Madrid/Lissabon-Paramaribo met aansluiting op Caracas en Curaçao.~~~ De Algemene Middelbare School (AMS) werd een vijfjarige HBS, het Peter Stuyvesant College. Op 1 september ontstond ook apart rooms-katholiek middelbaar onderwijs: het Radulphus College (jongens) en een MMS, het Maria Immaculatacollege. Oprichting van de Vereniging tot bescherming van dieren op de Nederlandse Antillen. De Sociedad Bolivariana opende een eigen verenigingsgebouw op Scharloo (Curaçao). De Wiener Sängerknaben gaven vier uitvoeringen op Curaçao. 1950 In februari van dit jaar bracht Prins Bernhard (19..) een bezoek aan de Antillen. Met de Wet op de Interimregeling van 28 september 1950 veranderde de relatie met Nederland. Voortaan was het Algemeen Bestuur in handen van een regering van Gouverneur en Regeringsraad die verantwoording aan de Staten moest afleggen. De Staten hadden nu 22 leden: Curaçao 12, Aruba 8, Bonaire 1 en de drie Bovenwindse Eilanden samen 1. De gouverneur kreeg een dubbelfunctie, enerzijds was hij verantwoording schuldig aan de Kroon in de uitvoering van de rijkswetten die op de Antillen van toepassing waren, anderzijds was hij hoofd van de regeringsraad en belast met het binnenlands bestuur. De bevolking had de Nederlandse nationaliteit. Aruba was verontwaardigd over de 12-8 zetelverdeling. Op 21 december werden verkiezingen gehouden voor de nieuwe Staten. Op Curacao deden vier partijen mee aan de verkiezingen: de NVP kreeg 5 zetels, de DP 4, de KVP 2 en de COP kreeg 1 zetel. Op Aruba deden 5 partijen mee. Zowel de UNA als de AVP waren als gevolg van de gewijzigde zetelverdeling uiteengevallen. De Partido Patriotico Arubano (PPA) onder Juan E. Yrausquin (1904-1962) splitste zich af van de AVP en de UNA viel uiteen in de UNA I onder F.B. Tromp (Aruba 1917) en de UNA II onder Werleman. Kort voor de verkiezingen werd op Aruba nog de Arubaanse Eenheidspartij (AEP) opgericht met de grootste aanhang onder 'Arubaanse' Bovenwinders. De UNA I en de AEP behaalden 1 zetel, de PPA 2 zetels en de AVP 4 zetels. Op Bonaire deden twee partijen mee aan de verkiezingen: de UNI met L.D. Gerharts (1901-1983) als lijsttrekker en de Bonairiaanse Democratische Partij (DPB) onder Nicolaas (Cola) Debrot. De UNI veroverde de enige Bonairiaanse zetel. De Bovenwinden hadden nu maar recht op één zetel waar 3 partijen naar dongen: de kort voor de verkiezingen opgerichte Onafhankelijke Partij Bovenwinden onder Ch.E.W. Voges die de ene zetel in de wacht sleepte, de DP-Bovenwinden en de Lijst-Cruger.~~~ De oude Nederlandsch-Indische Gasmaatschappij (NIGM) werd omgedoopt tot de Overzeese Gas- en Electriciteitsmaatschappij N.V. (OGEM) en kreeg een 50-jarige concessie voor levering van electriciteit op Aruba en Curaçao. Op Aruba kwam de nieuw opgerichte N.V. Electriciteits-Maatschappij Aruba (Elmar) de exploitatie te verzorgen.~~~ De Gereformeerde Kerk vestigde zich in juni op Mundo Nobo als zelfstandige kerk. Curaçao kreeg een wetenschappelijke bibliotheek. De Curaçaose Kunstkring was belast met de organisatie van muzikale uitvoeringen en contracteerde o.a. het Don Kozakkenkoor, de Trapp Familie en de violist Isaac Stern. Op 11 september overleed de beroemde musicus Rudolph Th. Palm (1880-1950). Tussen 1950 en 1960 ontstonden veel nieuwe muziekgroepen, die bij verschillende gelegenheden optraden en succes oogsten, evenals oudere gezelschappen als Estrellas del Caribe (1942-43), dat dit jaar het muziekconcours won en de bijnaam 'Los Campeones del Ritmo' voerde en de heren van Tipico Moderno die in Sto. Domingo sucessen oogsten. Op Curaçao werd het Luis Brion monument onthuld van Gabrielle de Saint Denis. 1951 Op 21 februari traden de nieuwe Staten aan. Gouverneur Peters benoemde op 19 februari Cola Debrot tot informateur van een regeringsraad op zo breed mogelijke basis waaraan alle partijen deelnamen. Tot de coalitie van NVP en AVP traden de KVP en de COP toe, waarmee de regeringsraad kon op 11 van de 22 zetels. Ook de beide vertegenwoordigers van de Bovenwinden zegden hun steun toe. De Regeringsraad (RR) van 1951 bestond buiten de minister-president, Mr. M.F. da Costa Gomez, uit 6 ministers. De RR moest de volgende Ronde Tafel Conferentie voorbereiden over het Statuut en de herziening van de Grondwet. De Eilandenregeling Nederlandse Antillen (ERNA), in Nederland ontworpen door Nederlandse ambtenaren samen met de Commissie Plantsz, trad op 14 maart 1951 in werking. De Antillen werden ingedeeld in vier eilandgebieden: Aruba, Bonaire (met Klein Bonaire), Curaçao (met Klein Curaçao) en de Bovenwindse Eilanden (Saba, St. Eustatius en Nederlands St. Maarten) die elk een aantal bevoegdheden zou krijgen. De Antillen hadden hiermee vergaande autonomie verkregen. Ieder eilandgebied werd bestuurd door een Gezaghebber die voor 6 jaar door de Kroon werd benoemd, de Eilandsraad (mini-kabinet, met gedeputeerden aan het hoofd van hun departement) en een Bestuurscollege (mini-Staten). De defensie van het Land (de Nederlandse Antillen) werd in april aan de Nederlandse Marine opgedragen. Net als in 1949 verslechterden de onderlinge verstandhoudingen in de Staten snel. De DP en PPA voelden zich buitengesloten en boycotten de commissievergaderingen wat een taakverzwaring voor de overige commissieleden inhield. Gouverneur L.A.H. Peters trad op 30 maart 1951 af en werd op 7 juni vervangen door mr. Anton A.M. Struycken (*1906). Mr. N. Debrot werd benoemd tot Algemeen Vertegenwoordiger van de eilanden in Nederland.~~~ Op de Lago-raffinaderij in Aruba brak in augustus een staking uit na een loonconflict, dat werd opgelost door een loonsverhoging van 10 cent per uur en betere sociale voorzieningen. Op Curaçao opende hotel Avila zijn deuren.~~~ De enige radio omroep op Curaçao, de CUROM (1933), begon reclameboodschappen uit te zenden. Op Aruba startte een muziekschool, die twee jaar later overheidssubsidie kreeg. 1952 De tweede Ronde-Tafelconferentie (RTC) in Den Haag duurde lang vanwege de uiteenlopende standpunten. Suriname hield vast aan het recht om zich van Nederland te kunnen afscheiden, terwijl de Antillen daar niet voor voelden. In de Staten van de Nederlandse Antillen, waar de oppositiepartijen door afwezigheid het vormen van een quorum tegenhielden, was het onrustig. AVP-leden woonden vaak de vergaderingen niet bij als geen Arubaanse onderwerpen op de agenda stonden.~~~ De CPIM vergrootte in 1952 de faciliteiten voor fabricage en opslag.~~~ Als gevolg van de Eilandsregeling werden de telefoondiensten zelfstandig. Op Curaçao nam het eilandgebied de telefoondienst over onder de naam Landsradio- en Telegraafdienst. In dat jaar vonden de eerste televisieuitzendingen plaats. De Sticusa zond Paul Storm naar de Antillen om het toneelleven te stimuleren. 1953 De COP, die veel Europeanen onder haar aanhang had, trok zich terug uit de Regeringsraad omdat ze tegen het voorstel was het kiesreglement zo te wijzigen dat de termijn van inwoning verlengd zou worden voordat iemand het kiesrecht kreeg. Op Bonaire richtte Julio A. Abraham (1909-1960) de Partido Democratico Boneriano (PDB) op.~~~ In reactie op geruchten dat Venezuela van plan was zelf de olie te gaan raffineren, zetten de Lago en CPIM werknemers op straat, hetgeen ook gevolgen had voor toeleveranciers die hun omzet zagen teruglopen. Op Aruba sloot de Arend Petroleum Maatschappij N.V. zijn poorten. Deze firma was in 1927 door de Shell opgericht. Ook de handel liep terug. Het toeristenverkeer beleefde een toestroom van Amerikaanse toeristen uit de VS.~~~ Op Curaçao verrezen twee nieuwe R.K. kerken in nieuwe wijken: in Charo kwam de O.L. Vrouwe van Coromoto (Venezolaanse devotie) en op Suffisant-dorp de O.L. Vrouwe van Fatima (Portugese devotie). De Sticusa zond Henk van Ulsen naar Aruba. De belangstelling voor het toneel groeide sterk. 1954 Op 15 december 1954 bekrachtigde Koningin Juliana het Statuut. Deze datum stond bekend als Statuutdag en was een nationale feestdag. Nederland, de Nederlandse Antillen en Suriname waren drie autonome gebiedsdelen. (De Arubaanse Eilandsraad had nog tevergeefs geprobeerd om te laten opnemen dat Aruba een onafhankelijk koninkrijksdeel was). Defensie, buitenlandse betrekkingen en regeling van het Nederlanderschap bleven koninkrijkszaken. De Regeringsraad heette nu Raad van Ministers. Efraim Jonckheer werd op 8 december de eerste minister-president van de Nederlandse Antillen en bleef dit tot 1968. In Nederland kregen de Antillen en Suriname ieder een algemeen vertegenwoordiger, de Gevolmachtigd Minister, die deel uitmaakt van het kabinet van het koninkrijk, maar verantwoording schuldig is aan de eigen regering. In reactie op demonstraties bij de CPIM tegen de vele vreemdelingen bij het bedrijf terwijl op het eiland werkloosheid heerste, besloot de Eilandsraad dat werk dat door lokale employés kon worden gedaan niet door vreemdelingen verricht zou worden en om te zorgen dat Portugezen en Brits-Westindiërs die niet met Antillianen getrouwd waren niet langer in eilandsdienst bleven. Op Aruba bleef de AVP roepen om afscheiding, maar gaf niet aan hoe deze afscheiding gestalte moest krijgen. In juni besloot men op Aruba onder de kreet 'Aruba voor de Arubanen' een aantal niet-Arubanen uit te zetten. Niet-Arubanen kregen geen werkvergunning, ook niet als voor de vrije functies geen Arubanen voorhanden waren. Op 1 juli moesten zelfs alle buitenlandse chauffeurs en bus- en taxi-exploitanten van de weg. De Engelse regering protesteerde in Den Haag tegen dit besluit. Bij de Staten-verkiezingen van 15 november hield de NVP 5 zetels, maar de AVP verloor 2 van de 4 zetels. De PPA (Partido Patriotico Arubano) steeg van 2 naar 5 zetels en de DP op Curaçao ging van 4 naar 5. De regering Da Costa Gomez trad af en Juan E. Yrausquin (1904-1962), oprichter van de PPA, werd formateur van een nieuw kabinet van DP, PPA, COP en de beide leden van Bonaire en de Bovenwinden. Op de Bovenwinden werd de Democratische Partij Bovenwindse Eilanden (D.P.) opgericht en behaalde de meerderheid in de eilandsraad op St. Maarten.~~~ De depressie hield aan, maar de uitvoer van fosfaat steeg met 30% en de verkoop van kalksteen vervijfvoudigde. De landsregering gaf vrijdom van belasting aan nieuwe industrieën en voor de vestiging van nieuwe hotelbedrijven. Winstbelasting op houdstermaatschappijen werd verlaagd. Het havengebied aan het Schottegat te Curacao werd uitgebreid door aanleg van de Nieuwe Haven.~~~ Twee toneelstukken van Molière, in het Papiaments vertaald door May Henriquez-Alvares Correa (1915-1999), waren een groot succes. 5 April 1954 oprichting van de Stichting Monumentenzorg Curaçao door het Prins Bernhard Fonds Nederlandse Antillen met het doel oude monumenten van historisch-culturele waarde te restaureren. Het landhuis Brievengat werd dank zij giften als eerste gerestaureerd en aan de Stichting overgedragen. Nieuwe radiostations als Radio Hoyer I en Radio Caribe kwamen op Curaçao in de ether. Op Aruba gingen uitzenden Radio Kelkboom en Voz di Aruba. 1955 Met de Staatsregeling van de Nederlandse Antillen kregen de Antillen een eigen grondwet, waarmee de eerste stap naar zelfstandigheid werd afgesloten. De Staatsregeling legde de relatie vast tussen de landsregering en die van de eilandgebieden en omschreef de bevoegdheden van de centrale regering. De Antillianen hadden nu te maken met drie bestuurslagen: hun eigen Eilandsraad, de Landsregering op Curaçao en de Nederlandse regering. Op ieder eilandgebied werden een of meer afdelingen van de centrale regering gevestigd waarvoor personeel werd aangetrokken. Sommige taken van de lands- en de eilandsregeringen overlapten elkaar. De nieuwe staatsinrichting van de Antillen werd een kostbare aangelegenheid terwijl de besluitvaardigheid eerder af- dan toenam daar de landsregering met de belangen van ieder eilandgebied rekening moest houden. Politieke partijen trokken stemmen door hun volgelingen gunsten te geven, een systeem dat niet bevorderlijk was voor een goed bestuur. De Nederlandse Antillen kregen spoedig begrotingsproblemen. De minister-president wilde een andere verdeling van de belastingen, want nu moesten Curaçao en Aruba samen de tekorten van de overige eilanden aanvullen (65%-35%). Maar al snel bleek dat Aruba niet voor de tekorten van Curaçao wilde opkomen, maar wel bereid was in die van de andere eilanden bij te dragen. Op 1 augustus 1955 werd mr. W.F.M. Lampe (1896-1973) gevolmachtigd minister in Den Haag.~~~ De economische toestand van de Nederlandse Antillen bleef zorgwekkend ondanks de toename van het toeristenverkeer met 22%. Na de afbraak van de Willem III kazerne werd de eerste steen gelegd voor het Intercontinental Hotel aan de ingang van de haven door Prins Bernhard. Vanaf 1955 sterke groei van het toerisme zowel van de dagtoeristen, aangebracht per toeristenschepen, als van de vakantiehoudende toeristen. Op Curaçao werd de Petroleum Workers Federation of Curaçao opgericht, een vakbond die sterk onder invloed van de DP stond en de nadruk legde op loonsverhoging boven verbetering van arbeidsomstandigheden.~~~ De Stichting Culturele Samenwerking (STICUSA) beperkte haar arbeidsterrein tot Suriname en de Nederlandse Antillen; de doelstelling was gelijk aan die uit 1948. Koningin Juliana (1909) en Prins Bernhard brachten een bezoek aan Suriname en de Nederlandse Antillen. Op Curaçao onthulde de koningin het autonomiemonument dat ontworpen was door Jacob Fresco (*1911). Het monument stelt 6 uitvliegende vogels (de eilanden) voor en draagt als tekst op de basis (Nederland): "Steunend op eigen kracht doch met de wil elkander bij te staan". Oprichting Stichting Caraïbisch Marien Biologisch Instituut (Carmabi) voor wetenschappelijk zee- en visserijonderzoek. 1956 Gouverneur A.A.M. Struycken weigerde de benoeming van mr. Stephanus Werenfridus van der Meer (1913-1985) tot minister van justitie als opvolger van mr. Lampe. Door de dreigende kabinetscrisis liep de DP, die tegen de gouverneur was geweest, het risico van verlies of een kans op winst. Overleg tussen minister Beel, mr. Struycken en mr. Van der Meer leidde tot een 'tijdelijke oplossing' zonder dat vermeld werd waar deze uit bestond en hoe in de toekomst herhaling van zo'n situatie moest worden voorkomen. De gouverneur en mr. Van der Meer behielden hun respectieve functies. Mr. Struycken werd op 12 oktober 1956 minister van Binnenlandse Zaken en keerde naar Nederland terug. Frans J. van der Valk werd interim-gouverneur.~~~ De invoer van ruwe olie nam toe en het aantal arbeidsplaatsen in de raffinaderij steeg.~~~ Mgr. Zeppenfeldt trad af als apostolisch vicaris en werd opgevolgd door Mgr. Joannes Michaël Holterman, O.P. (*1906). In de joodse gemeeente Mikvé Israel vertrok de rabbijn Is. Jessurun Cardozo naar Israel en werd opgevolgd door zijn broer David S. Jessurun Cardozo. Op Bonaire opening van het Cultureel Centrum Bonaire (CCB) dat activiteiten ontplooide voor het Nederlandse en Bonairiaanse deel van de bevolking. Het CCB organiseert cursussen, beheert de bibliotheek. Curaçao kreeg een schooltandartsendienst met een mobiele eenheid. 1957 Drs. Antonie B. Speekenbrink (1905-1977) werd benoemd tot Gouverneur van de Nederlandse Antillen. Hij was de laatste Europese Nederlander in die functie. Minister van Justitie Van der Meer gaf bevel tot uitzetting van de heer A. de Wit, hoofdredacteur van de "Beurs- & Nieuwsberichten" (1935), vanwege kritiek op de regering. De waarnemend procureur-generaal maakte hiertegen bezwaar omdat de regering geen strafvervolging tegen De Wit had ingesteld; uitzetting achtte hij beknotting van persvrijheid. De minister achtte de PG niet bevoegd tot zelfstandig handelen in deze zaak die tot de bevoegdheid van de Landsregering hoorde. De COP trad uit de regering en het eerste kabinet-Jonckheer viel. Bij Landsverordening van 28 november 1957 werd de doodstraf geschrapt uit een aantal artikelen van het wetboek.~~~ Aruba kreeg het eerste moderne hotel, Hotel Basiruti. Op Curaçao werd Hotel Intercontinental op de muren van het Waterfort geopend.~~~ Op Aruba begon Radio Victoria, een radiostation van de Evangelical Alliance Mission met uitzenden. Cocky van Oost (1937, eigen naam was Kommertje van Vliet-van Oost) richtte op Curaçao een eigen dans- en balletschool Les Sylphides op. 1958 In de Eilandsraad van Curaçao werd het Papiaments als voertaal toegelaten bij de raadsvergaderingen; Aruba en Bonaire volgden het voorbeeld. Hoofdredacteur A. de Wit kreeg van de nieuw benoemde PG bevel voor 23 januari de Antillen te verlaten maar tekende bezwaar aan bij Gouverneur Speekenbrink. Deze weigerde het bevel tot uitzetting te ondertekenen en meldde dit aan de Nederlandse regering. Centraal stond de vraag hoever de macht van de Gouverneur ging in relatie tot het kabinet van de Nederlandse Antillen. De Staten van de Nederlandse Antillen werden in juni op eigen verzoek ontbonden. Na verkiezingen trad in oktober 1958 het 2e Kabinet-Jonckheer aan, bestaande uit DP, KVP, PPA en UNA. In de Staten was de zetelverdeling: DP 5 zetels, NVP (oppositie) 5; PPA 5; AVP (oppositie) 2; KVP 1; COP (oppositie) 1; UNA 1; PDBon 1, DPBovenwinden (oppositie) 1.~~~ Oprichting van de Antilliaanse Brouwerij N.V. te Curaçao op 2 april 1958 door J.A.J. Sprock N.V. en de Amstel Brouwerij N.V. in Amsterdam. In december werd opgericht de Curaçaose Dok Maatschappij N.V. door de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst, de Dok- en Werfmaatschappij Wilton-Fijenoord N.V. en de Nederlandse Dok- en Scheepsbouw Maatschappij als een uitbreiding van de bestaande samenwerking op het gebied van scheepsreparatie tussen Shell Curaçao N.V. en de N.V. Combinatie Pletterij Nederhorst. Pater Amado Römer begon op Otrabanda met een 'credit union', een coöperatieve spaar- en kredietvereniging, met doel mensen te leren sparen. Met dit spaargeld kon men een lening krijgen. In 1958 werd de Credit Union van Colon officieel de Credit Union Santa Famia; in 1959 volgde oprichting van een nieuwe Credit Union Santa Anna. Het systeem compenseerde enigszins de problemen als gevolg van massa-ontslagen bij Shell. Het gros van de bevolking leefde onder bestaansminimum, veel werd gekocht op krediet terwijl afbetalen moeilijk werd.~~~ Het apostolisch vicariaat van de Nederlandse Antillen werd op 28 juni verheven tot Bisdom Willemstad. Mgr. Holterman werd de eerste bisschop. De parochiekerk van de H. Rozenkrans van Pietermaai werd kathedraal. Op Aruba opening van het Cultureel centrum Aruba, met een schouwburg. 1959 A. en L. de Wit verkochten hun aandelen in Beurs en Nieuwsberichten en verlieten de Antillen; het uitzettingsbesluit tegen de eerste werd ingetrokken, de tweede kreeg zijn ontslag als directeur. Bij de eilandsraadsverkiezingen op Curaçao kreeg de DP 9 zetels, de NVP (samen met COP) 10 en de KVP 2 zetels. DP-lid Rafael Rosario richtte een éénmanspartij op en wilde met de NVP samenwerken; nu had de coalitie NVP-COP de meerderheid in de eilandsraad. Celsio Cathalina liep van de NVP over naar de DP en herstelde het evenwicht. De raad eiste het aftreden van de twee afvalligen en trok hun salarissen in. Curaçao was onbestuurbaar geworden; demonstraties, stakingen, intimidaties van politici waren het gevolg. Op Aruba verloor de PPA drie van de 15 zetels, maar hield de meerderheid in de eilandsraad. De Arubaanse Volkspartij (AVP) ging van 3 naar 6 zetels. Nadat twee Cubaanse piloten per abuis pamfletten tegen de regering van de Venezolaanse president Rómulo Bethencourt boven Curaçao hadden uitgestrooid, moesten zij een noodlanding op Aruba maken. De Venezolaanse regering protesteerde toen de avonturiers werden vrijgelaten. Op 15 December werd bij de viering van het lustrum van het Statuut voor het eerst de vlag van de Nederlandse Antillen gehesen.~~~ 30 Oktober 1959 oprichting van de Antilliaanse Verffabriek N.V. Het gecombineerde water- en electriciteitsbedrijf van het Eilandgebied Curaçao (DWEP) nam een deel van de electriciteitsvoorziening van de OGEM over. De Curaçaosche Petroleum Industrie Maatschappij (CPIM) uit 1925 werd omgedoopt tot Shell Curaçao N.V. , en deed de exploitatie van haar dokbedrijf over aan de Curaçaosche Dokmaatschappij N.V. In de haven braken stakingen uit, geleid door Wilson "Papa" Godett en Hubert "Bèbè" Rojer. Stakers kregen steun van de Credit Union Santa Anna die hen van geld voorzag zolang de staking duurde. Met deze staking maakten de vakbonden zich los van de politiek. Papa Godett werd leider van de Algemene Haven Unie, een onafhankelijke bond.~~~ Oprichting van de Curaçaose Muziekschool. Op Aruba werd het middelbaar onderwijs gecompleteerd met een volwaardige HBS, het Colegio Arubano. 1960 Curaçao was vrijwel onbestuurbaar geworden door aanhoudende ruzie tussen het Bestuurscollege en de Eilandsraad. De Landsregeling verzocht de Koninkrijksregering tussenbeide te komen en het Bestuurscollege werd buiten werking gesteld. De taken van het College werden opgedragen aan de gezaghebber Michael P. Gorsira. Dit ingrijpen van de Koninkrijksregering leidde tot heftige protesten in de Staten. Gezaghebber Gorsira wist partijen om de tafel te krijgen en een nieuw Bestuurscollege kon aantreden dat bestond uit 3 DP-leden en 2 leden van de ex-Katholieke en nu Konstruktieve Volkspartij. Op Curaçao werd de nieuwe gevangenis Koraal Specht in gebruik genomen. De Nederlandse Antillen treden toe tot de Caribische Organisatie die in juni in plaats kwam van de Caricom (Caribische Commissie) uit 1946. Opnieuw moeilijkheden met Venezuela toen gevangen Venezolaanse officieren hun bewakers overmeesterden en met hen in een vliegtuig naar Curaçao vlogen. De Antilliaanse regering weigerde hen uit te leveren en zond hen naar Nederland. Later in het jaar landden Venezolaanse communistische rebellen op Curaçao; nu werden ze wel uitgeleverd.~~~ De Amstel Bierbrouwerij opende op Curaçao de Antilliaanse Brouwerij N.V.~~~ Op 4 augustus oprichting van de Stichting Joods Cultureel-Historisch Museum door de samenwerkende joodse gemeenten van Curaçao. Op St. Maarten werd het Cultureel Centrum St. Maarten opgericht, dat later St. Maarten's Council on the Arts ging heten. Op Curacao vond de oprichting van een nieuwe vrijmetselaarsloge, Loge Phoenix no. 227, plaats. Deze bestond naast de oude loge De Vergenoeging (1785-1831; 1854-heden). 1961 De Antillen namen deel aan een RTC in Den Haag (mei) die op aandringen van Suriname werd gehouden. Anders dan Suriname hadden de Antillen geen behoefte aan wijziging van het Statuut. Met de EEG kwam na lang onderhandelen een associatie met Suriname (oktober) en de Nederlandse Antillen (november) tot stand. Gouverneur Speekenbrink trad af en werd opgevolgd door Christiaan Winkel G. Azn. (1899-1962) as waarnemend gouverneur.~~~ Thomassen & Drijver/Verblifa vestigde op Curaçao de Thomassen en Drijver Antilliaanse Emballagefabriek NV. Oprichting van de N.V. 'Windward Islands' Airways International' (WINAIR).~~~ De fotograaf Fred Fischer richtte de toneelvereniging Curaçaose Comedie op die naast en samen met de toneelvereniging Emmastad opvoeringen verzorgde. De Protestantse Gemeente van Aruba, de Protestantse Gemeente van Bonaire en de Verenigde Protestantse Gemeente van Curaçao verenigden zich tot de Unie van Protestantse Gemeenten in de Nederlandse Antillen, maar bleven zelfstandig. 1962 Bij de Statenverkiezingen van 4 juni was de opkomst groot (ruim 90%); de nieuwe zetelverdeling was: DP 7 zetels, PPA 5 zetels, AVP 3 (oppositie) zetels, NVP-COP (oppositie) 7 zetels. De KVP kwam niet in de regering. Het derde kabinet Jonckheer werd gevormd. De kabinettenJonckheer kenmerkten zich door grote wetgevingsactiviteit. Nicolaas Debrot werd benoemd tot gouverneur van de Nederlandse Antillen, de eerste Antilliaan in deze functie.~~~ De gebroeders J.V. en A.J.P. Kusters richtten de Caraïbische Lucht Transport Maatschappij N.V. op. Nederland begon met structurele steun door meerjarenplannen, om de infrastructuur te verbeteren. WINAIR voerde de eerste vlucht uit tussen St. Maarten en St. Eustatius en verkreeg landingsrechten op St. Bartholomew. Door een daling van de raffinageverkoop moest Shell veel werknemers ontslaan, hoofdzakelijk buitenlanders.~~~ Oprichting Stichting Nationale Parken Nederlandse Antillen (STINAPA). De prinsessen Irene en Margriet brachten van 17-31 juli een bezoek aan de Nederlandse Antillen. 1963 De eilandsraadverkiezingen van 31 mei brachten de NVP grote winst (van 10 naar 12 zetels) en de meerderheid in het Bestuurscollege waar de NVP de meeste gedeputeerden had. Intern kampte de NVP met conflicten die de eenheid in de partij verstoorden. Op Aruba bleef de PPA na de verkiezingen de grootste partij met 13 zetels, de AVP behield 6 zetels en de UNA had de laatste 2 zetels. Besloten werd op de Antillen de dienstplicht in te voeren; de eerste 1000 man moesten op 1 september in dienst komen. Besloten werd ook het schoolgeld af te schaffen op voorstel van de DP en de KVP. Notaris A.A.G. Smeets (*1909) werd benoemd tot waarnemend gouverneur.~~~ Op Bonaire kwamen twee zenderparken: Trans World Radio en Radio Nederland Wereldomroep vestigden hier een zender. Sabanen legden op een vlak stukje grond een eigen vliegveld van 400 meter lengte aan.~~~ Oprichting van de Organización social i cultural di Damas Antiyanas, een organisatie die de Antilliaanse (gehuwde) vrouw sociaal en cultureel wilde ontwikkelen via cursussen, lezingen, enz. De Unie van Protestantse Gemeenten werd geassocieerd lid van de Wereldraad van Kerken. Restauratie van het oude landhuis Ascencion (uit ca. 1700) voltooid. 1964 In de Curaçaose eilandsraad liep een NVP-lid over naar de DP (juli). De Nederlandse Antillen kregen op 23 oktober een wapen dat de spreuk droeg: 'Libertate Unanimus' (in vrijheid verenigd). De Landsregering concentreerde zich opnieuw op economische problemen en hoopte dat associatie met de EEG (oktober) zou bijdragen tot economische groei. De regering liet projecten, opgenomen in het meerjarenplan, uitvoeren om werkloosheid terug te dringen. De Arubaanse politicus Cornelis Albert Eman (1916-1967), voorzitter van de Arubaanse Volkspartij (AVP), lid van de Staten van de Nederlandse Antillen en van de Arubaanse eilandsraad, drong aan op een grotere autonomie voor Aruba.~~~ Oprichting van de Antilliaanse Luchtvaart Maatschappij (ALM) die verbindingen zou onderhouden binnen het Caraïbisch gebied en naar de Amerika's. Tot die datum toe deed dat de KLM. Oprichting van de Curaçao Workers Federation (CFW).~~~ Oprichting Stichting Aruba Nostra die ten doel kreeg de cultuur- en natuurmonumenten voor het eiland te beschermen en behouden. John Eric Gorsira (*1935) richtte het Curaçaos Strijkkwartet op. 1965 De NVP raakte in problemen toen 3 van de 6 leden van de AVP op Aruba zich afscheidden en gingen samenwerken met de PPA. In oktober scheidden zich Edsel V.A. Jesurun (*1930) en Richard F. Pieternella (*1940) af en richtten de Union Reformista Antiyano (URA) op in een poging een vernieuwende politiek te voeren. De Nederlandse minister-president Victor G.M. Marijnen bezocht de Antillen voor overleg over tewerkstelling van werkloze Antillianen in Nederland. Minister-president Jonckheer bracht een werkbezoek aan Suriname. Als gevolg werd een Surinaams-Antilliaanse werkgroep opgericht voor een grotere samenwerking tussen de beide landen. Grote staking in de haven. Amador Nita (1921-1970) en Papa Godett richtten de Algemene Haven Unie op.~~~ WINAIR breidde het luchtnet uit naar St. Kitts, Guadeloupe en Anguilla. Van het Europese Fonds kregen de Antillen geld voor scholenbouw, luchthavenverbetering, wegenaanleg en drinkwatervoorziening. De Curaçaose eilandraad besloot een girodienst in te voeren. In Willemstad werd een Venezolaanse Kamer van Koophandel gevestigd. Heel Aruba werd aangesloten op het elektriciteitsnet. Eind 1965 hadden zich 1070 holdingmaatschappijen op de Nederlandse Antillen gevestigd, dank zij de goede juridische organisatie, lage belastingen en vrij deviezenverkeer.~~~ Oprichting van de Antilliaanse Televisie Maatschappij N.V; alle aandelen in hand van de overheid. In oktober oprichting van de eerste geboortenregelingsgroep op Curaçao door alle kerkelijke instanties, de Rotary Club, de Vereniging van Geneeskundigen in de N.A. en de Petroleum Werkers Federatie met doel voorlichting voor verantwoord ouderschap. Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de Shell op Curaçao schonk deze een jeugdverkeerspark aan de bevolking. In dit park te Cas Corá krijgen de leerlingen van de basisschool verkeersles. 1966 De zittende DP-PPA-coalitie kreeg 13 zetels bij de statenverkiezingen van juni. Op Aruba ontstond een nieuwe politieke partij, Partido Independiente Arubano (PIA) die in combinatie met de Union Nacional Arubano (UNA) één zetel kreeg. Op Bonaire hield de DP zijn zetel evenals op de Bovenwinden. De Arubaanse PPA koos in september een nieuwe leider, Francisco J. Tromp (*1925). De NVP leed een verlies door de dood van "Doktoor" da Costa Gomez in november en door de afscheiding van enkele leden die zich verenigden in de Acción Social Progressista (ASP).~~~ Oprichting te Bonaire van de Antilles International Salt Company (AISCO) met doel zout te winnen uit zeewater door natuurlijke indamping.~~~ Eerste Koninkrijksspelen (voor de jeugd tot 19 jaar), telkens in een ander land: Nederland, de Antillen en Suriname. 1967 Enkele Arubaanse Statenleden wilden om wijzigingen aanbrengen in zowel de Staatsregeling als de Eilandenregeling; ze wilden meer autonomie voor Aruba en een federatieve structuur voor de Antillen. Aruba wilde nog geen definitieve breuk met de Landsregering maar wel meer zeggenschap bij het financieel beleid. Een commissie moest rapporteren over de Arubaanse wensen voor autonomie. Mr. W.F.M. Lampe werd benoemd tot waarnemend gouverneur. Het kabinet van de Nederlandse Antillen werd uitgebreid tot 8 ministers door toetreding van Ernest Voges (*1931) als minister van Volksgezondheid. ~~~ Op 6 november 1967 kwamen 15 mensen om het leven toen op Curaçao de oostelijke helft van de in aanbouw zijnde brug over het Schottegat instortte. Nederland beloofde financiële hulp voor de periode 1967-72, deels als gift, deels als lening. ~~~ De leprakliniek werd gesloten omdat lepra kwam op de Antillen definitief was overwonnen. Oprichting van de Nederlands-Antilliaanse Stichting voor Klinisch Hoger Onderwijs voor een gehele of gedeeltelijke opleiding tot semi-arts en arts. 1968 De Koninkrijksregering verklaarde de Antillen tot kernwapenvrij gebied. De Staten keurden de wijziging van de Eilandenregeling Nederlandse Antillen (ERNA) goed. Premier Jonckheer trad in februari af na 13 jaar en volgde W.M.F. Lampe op als gevolmachtigd minister van de Antillen in Nederland. Als premier werd hij opgevolgd door Ciro D. Kroon (*1916), mede-oprichter van de DP. Deze bezocht Venezuela en legde contact met Colombia voor nauwere samenwerking. De Surinaamse premier J. Pengel bezocht de Antillen. Op Curaçao werd fel gedemonstreerd tegen de verlaging van de ambtenarensalarissen (augustus).~~~ Het toerisme nam in 1968 weer toe; het aantal overnachtingen was al gestegen van 93000 in 1963 tot 143000 in 1966. Het inkomen per hoofd van de bevolking was echter sinds 1958 met 12% gedaald.~~~ Opening van de schouwburg Centro Pro Arte in september op Curaçao. Op 24 oktober werden de protestantse gemeenten van de Benedenwindse Eilanden samengevoegd tot de Protestantse Kerk van de Nederlandse Antillen. Eerste nummer van het taal-en letterkundig tijdschrift "Watapana" verscheen onder redactie van de Arubaanse dichter Henry Habibe (1940-); de meeste artikelen verschenen in het Papiamentu. Het Octagon op Curaçao, het Bolívar-huis, werd na restauratie een historisch museum. Op St. Maarten werd een cultureel centrum "Maison de Culture" in gebruik genomen, een gebouw met een kleine theaterzaal en ruimte voor een bibliotheek. 1969 Een langdurig arbeidsconflict tussen de directie van het constructiebedrijf Wescar N.V., een dochtermaatschappij van Werkspoor, en de Curaçaose Federatie van Werknemers escaleerde en leidde tot een staking die snel oversloeg. In de nacht van 29 op 30 mei 1969 verzamelden stakers zich voor de poorten van de Shell om werkwillige arbeiders tegen te houden. Later trokken de stakers plunderend naar de stad om bij de regering te protesteren. De optocht eindigde met de gedeeltelijke vernieling van de binnenstad. Nederlandse mariniers herstelden op verzoek van het kabinet van de gouverneur de orde. Door deze gebeurtenissen moest de regering aftreden en werden de Staten ontbonden. Er ontstond een nieuwe politieke partij, de Frente Obrero i Liberacion 30 di mei (FOL), opgericht door "Papa" Godett, Amador Nita en Stanley Brown. Simpelweg Frente genoemd, streefde deze partij naar de volledige onafhankelijkheid van de Antillen. Op 5 september vonden nieuwe verkiezingen plaats die rustig verliepen. Frente kreeg op Curaçao bijna 25% van de stemmen en de DP raakte de meerderheid in de Staten kwijt. Zetelverdeling op Curaçao dat 12 statenzetels had: DP 6 (was 7), NVP-COP 3 (5), FOL 3 (0). Op Aruba: PPA 4 (4) en AVP-combinatie 4 (3-1). Op Bonaire verloor de DP zijn zetel aan de Partido Progresista Boneriano Uní-Partido Obrero Boneriano. Op de Bovenwinden hield de DP zijn zetel. Bij het "Akkoord van Kralendijk" werd een regering gevormd van DP (3 ministers), PPA (id.) en Frente (1 minister). De NVP-COP en AVP vormden weer de oppositie. De vervanging van gouverneur Debrot door E. Jonckheer werd uitgesteld. De Nederlandse regering wilde overleg met de andere koninkrijksdelen over nieuwe staatkundige verhoudingen. Nederland bood financiële steun aan voor het herstel van Willemstad.~~~ De hotelketen Arthur Frommer opende op Curaçao een nieuw hotel.~~~ Oprichting van het Centraal Historisch Archief te Curaçao. De landsregering kocht op Bonaire de plantage Washington aan en droeg die over aan STINAPA. Door latere aankopen ontstond het Nationale Park Washington-Slagbaai. 1970 De koninkrijksdelen kwamen in januari te Willemstad bijeen voor overleg over de staatkundige verhoudingen. De resultaten werden neergelegd in het Protocol van Willemstad. De Antilliaanse regering wilde het Statuut voorlopig niet wijzigen. De onderlinge samenwerking werd uitgebreid, meer Antillianen en Surinamers zouden worden opgenomen in de krijgsmacht, Nederland zou meer Antillianen benoemen als vertegenwoordiger in het buitenland en gaf meer ruimte aan de Antillen voor een eigen inbreng in de diplomatie. Op verzoek van Frente werd de benoeming van Dr. Jonckheer tot gouverneur ongedaan gemaakt. In juni werd waarnemend gouverneur Bernardito H. Leito (*1923) tot gouverneur benoemd. De regering Petronia werd verzwakt door ruzie tussen de DP en Frente. In juli trad de NVP toe tot de coalitie. De ruzie verscherpte zich inzake een belastinghervorming die nodig was om de financiën te saneren. De voorgestelde belastingverhogingen leidden tot de val van Patronia's regering. S.G.M. Rozendal werd in 1970 voorzitter van de Democratische Partij (DP). Aruba was goed vertegenwoordigd in het kabinet, maar de AVP bleef hameren op meer autonomie: Aruba wilde niet bijdragen in de kosten van de mei opstand van 1969.~~~ St. Maarten kreeg een zeewaterontziltingsfabriek. Het muntwezen van de Nederlandse Antillen tot 1985 vastgelegd in de 'Regeling Muntstelsel van de Nederlandse Antillen' en kende munten van 1, 2½, 5, 10 en 25 cent, ¦ 1 en ¦ 2,50.~~~ Opening van het Joods Historisch Museum binnen de muren van de Synagoge Mikvé Israel te Curaçao. 1971 Met de stichting van de Movemento pa Adelanto Social Antillano (MASA), die bij de Eilandsraadverkiezingen van mei drie zetels haalde, bracht Ciro D. Kroon (*1916) een scheuring in de DP teweeg. Na het aftreden van premier Petronia vormde oud-minister Ramon J. Isa (*1917) een nieuwe regering, waaraan Frente niet deelnam. De regering besloot de samenstelling van het kabinet te wijzigen na de Eilandsraadverkiezingen. Dominico "Don" F. Martina (*1935) had met Marco J. de Castro (*1937) en E. Martis een nieuwe politieke partij, Movementu Antia Nobo (MAN) opgericht uit teleurstelling over uitblijven van wezenlijke veranderingen na de verkiezingen van 1969. Bij de Eilandsraadverkiezingen haalde deze partij 1 zetel; de DP verloor, de NVP won en had net als de DP 7 zetels in de Eilandsraad van Curaçao en besloot met de DP samen te werken. Premier Isa trad in mei af als premier en Otto R.A. Beaujon (1915-1984) nam zijn functie over. Op Aruba stapte Gilberto "Betico" F. Croes (1938-1986) met een aantal AVP-leden uit de partij en richtte de Movemiento Electoral di Pueblo (MEP) op. Hij werd zelf leider en voorzitter van de partij. Bij de Eilandsraadverkiezingen van mei behaalde de partij 7 van de 21 zetels. Croes was de belangrijkste voorvechter van de "Status Aparte" van Aruba. De PPA haalde 11 van de 21 zetels en ging samenwerken met de AVP, die terugviel van 8 naar 3 zetels. Een parlementaire delegatie uit Nederland bracht een bezoek aan de Antillen om de toekomstige verhouding tussen Nederland, de Antillen en Suriname te bespreken. De Antilliaanse regering was bang voor een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring door Nederland. Geruchten dat de Antillen een deel van Venezuela zouden worden zorgden voor onrust. De Venezolaanse president Rafael Caldera bracht in september een bezoek aan de Antillen en ontkende deze geruchten evenals de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken W.K.N. Schmeltzer, die in oktober de Antillen bezocht. Op Aruba werd beraadslaagd over de toekomstige status van het eiland in het licht van de ideeën die centraal geformuleerd werden over de onafhankelijkheid van Nederland. Voor Aruba stond vast dat het eiland volledige zelfstandigheid wenste in welke regeringsvorm er ook zou komen.~~~ De Antiliaanse gulden kreeg in december een vaste koers ten opzichte van de US$ ($ 1,--=A¦ 1,79). 1972 In januari kwam een 60 leden tellende Tripartite Koninkrijkscommissie tot stand die moest onderzoeken welke alternatieven er waren voor de bestaande relatie tussen de drie koninkrijksdelen. In februari formuleerden de Curaçaose partijen hun standpunt over de onafhankelijkheid. Zij hadden gekozen voor een federale republieksvorm waarin ieder eiland een deelstaat zou zijn die onafhankelijk interne besluiten kon nemen. Gestreefd moest worden naar onafhankelijkheid, echter niet onder dwang van Nederland; de Antillen moesten zelf bepalen wanneer, een opvatting die niet overeenstemde met die van het Nederlandse parlement. In oktober werd premier Beaujon vervangen door premier Isa. Aruba vreesde dat bij onafhankelijkheid van de Antillen, dit eiland helemaal aan de Landsregering was overgeleverd en zich daarna niet meer van de Nederlandse Antillen zou kunnen afscheiden. Een Arubaanse delegatie reisde naar Nederland om haar belangen te bepleiten, maar dat baatte niets; de Nederlandse regering eiste dat de 6 Antillen bijeen zouden blijven. De MEP van Betico Croes streefde nadrukkelijker dan tevoren naar een Status Aparte voor Aruba; de PPA was daar niet voor, maar verzette zich niet en de AVP moest wel meegaan; ze was altijd voor afscheiding van Aruba geweest.~~~ Op Curaçao werd het Antilliadok, het tweede gegraven dok, van 130.000 ton in gebruik genomen (het eerste, Beatrixdok van 30.000 ton, was uit 1942-43).Het eilandgebied Aruba gaf het Arikokgebied in pacht aan STINAPA. 1973 Met Venezuela en Nederland werden besprekingen gevoerd over de maritieme grenzen tussen Venezuela en de Antillen; de koninkrijksdelegatie stond onder leiding van premier Isa. De politieke situatie op de Antillen was in de afgelopen jaren danig veranderd: de vijanden DP en NVP-U hadden samen geregeerd, op Aruba was de MEP een factor van belang, Frente op Curaçao had veel zetels in de Staten en Eilandsraad maar vertoonde geen constant stemgedrag. De DP was verdeeld door het uittreden van C. Kroon in de MASA. De verkiezingen stonden in het teken van vakbondsakties. De vakbonden eisten bevriezing van prijzen voor eerste levensbehoeften in het licht van de stijgende werkloosheid. Aan de Statenverkiezingen deden op Curaçao 5 partijen mee: de MAN (D. Martina), de MASA (C.D. Kroon), de FOL (W. Godett), de NVP-U (J.M.G. Evertsz) en de DP (R.J. Isa). De MAN was links-georiënteerd, de DP kampte met interne conflicten (o.a. wegens het samenwerken met de NVP-U) evenals de NVP-U (om dezelfde reden). Op Aruba waren de gemoederen verhit: aanhangers van de MEP en de AVP bestreden elkaar met woord en daad. De verkiezingen stonden in het teken van Status Aparte, apart van Curaçao, niet van Nederland. Bonaire had drie partijen: de DP (L.A. Abraham), de ADEN (R.P. Saleh) en de combinatie POB/PPB-PPBU. Op de Bovenwinden stonden de DP van Albert C. (Claude) Wathey (1926-19..) en de WIPM tegenover elkaar. Op Curaçao bleef 23% van de kiezers thuis, op Aruba 12%, op de overige eilanden minder dan 9%. De NVP-U boekte de grootste winst en ging van 3 naar 5 zetels, Frente behield de 3 zetels, de DP verloor 2 van de 6 zetels, de overige partijen kwamen niet in de Staten. Op Aruba behield de PPA de meerderheid ondanks verlies van één zetel, de AVP verdween van het toneel en de MEP kreeg 5 zetels. Voor Bonaire kwam Ch.L. Rudy Ellis (*1942) via voorkeursstemmen in de Staten voor de combinatie POB. NVP-leider Evertsz kreeg van gouverneur Leito opdracht een regering te formeren die tenminste op een 2/3 meerderheid in de Staten kon rekenen. Het kabinet werd gevormd door de NVP (3 ministers), de MEP (3), de Partido Social Democratico, opgericht door R. Isa, waarbij de MASA zich had aangesloten (1), de POB/PPB-PPBU (1) en de DP van St. Maarten (1) en kon in de Staten op steun van 15 van de 22 zetels rekenen.~~~ Op het 11e internationale concours voor likeuren in Parijs verwierf de 'Curaçao of Curaçao' likeur een gouden medaille.~~~ Op Curaçao verscheen een ochtendblad, de NOBO, in het Papiaments. 1974 Omdat de Surinaamse regering had verklaard per einde 1975 de onafhankelijkheid te verlangen, moest het Statuut moest worden gewijzigd. De drie rijksdelen vergaderden hierover in Den Haag. De regering Evertsz wilde pas de onafhankelijkheid voor de Antillen als er voldoende garanties waren dat de grenzen erkend zouden worden, de verstandhouding met de buurlanden goed was en de financiële zaken met Nederland goed geregeld waren. De financiële positie van de Antillen was slecht en kon niet worden verholpen door te bezuinigen. Nederlandse hulp was nodig bij de defensie en de buitenlandse betrekkingen, zoals bleek toen in september Venezuela militaire oefeningen hield in het luchtruim bij Bonaire, zodat het eiland voor vliegverkeer afgesloten was. Nederland wilde de troepensterkte echter terugbrengen met een derde. Premier Den Uyl bracht in augustus een bezoek aan de Antillen en pleitte voor uitbreiding van de landbouw. Aruba maakte geen kans op een Status Aparte.~~~ De nieuwe Koningin Julianabrug over het Schottegat op Curacao kwam gereed en betekende een aanmerkelijke verbetering voor het gemotoriseerde verkeer. Koninklijke Olie (2/3) en Shell Oil Company (1/3) lieten aan de Bullenbaai op Curaçao een olie-overslaghaven voor mammoettankers aanleggen die in dit jaar in gebuik werd genomen (Curaçao Oil Terminal [COT]). Ruwe olie uit Iran en Afrika aangebracht door mammoettankers werd hier opgelagen en verladen in kleinere tankers voor doorvoer naar ondiepere havens van de VS en Mexico. Ook de uit Midden- en Zuid-Amerika met kleine tankers aangevoerde olie werd in COT opgeslagen voor export naar Europa. Op St. Maarten braken in augustus arbeidsonlusten op, het gezaghebberskantoor werd in brand gestoken. Extra politie uit Curaçao herstelde de orde.~~~ Oprichting van de Hogeschool der Nederlandse Antillen uit de Rechtshogeschool van de Nederlandse Antillen die sinds 1970 bestond. Eerste editie van het sociaal-cultureel tijdschrift Kristóf met essays in Spaans, Papiaments, Engels en Nederlands. Verschijning van het Papiamentse ochtendblad Extra op Curaçao. 1975 Bij de Eilandsraadverkiezingen van 25 april verloor de DP van Boy Rozendal 3 van de 7 zetels; de PSD van Isa kreeg 3 zetels en was voor de NVP-U minder gewild als regeringspartner. Frente ging van 3 naar 8 zetels. De PSD zegde op 28 april de medewerking aan het kabinet Evertsz op. De premier slaagde erin Frente aan het kabinet te laten deelnemen door Papa Godett minister van Arbeid en Sociale Zaken te maken. Op Aruba was de MEP de grootste winnaar met 13 zetels ten koste van de PPA. De MEP was nu de grootste partij in het Bestuurscollege en pleitte nog nadrukkelijker voor de Status Aparte, verbonden met Nederland maar los van Curaçao. Bezoekende Nederlandse parlementariërs drongen aan op versnelling van het proces van zelfstandigheid. Premier Evertsz verzette zich hiertegen, want als de Antillen zelfstandig werden, zou meteen Aruba wegvallen en daarmee de eenheid verloren gaan; ook Bonaire had gedreigd zich af te scheiden. Nederlandse steun was onmisbaar, zowel op financieel als militair. Aruba stuurde in november een delegatie (Betico Croes en de drie MEP ministers) naar Venezuela om te overleggen over Venezolaanse bescherming voor een autonoom Aruba. De Staten zegden hierna het vertrouwen in de drie MEP ministers op; dezen kregen op 31 december hun ontslag. Arubaanse extremisten verstuurden bompakketten. Minister Godett raakte gewond toen hij er een ontving.~~~ De Antillen maakten slechte economische tijden door: de olie-industrie ging achteruit, de werkloosheid steeg, mede door ontslagen bij het bedrijf Texas Instruments; stijging van het toerisme bood niet genoeg compensatie. Op St. Eustatius vestigde zich een Amerikaans olieoverslagbedrijf, Statia Oil Terminal.~~~ Oprichting van de Union di Muhé Antiano met doel de emancipatie van de Antilliaanse vrouw te bevorderen. De collectie van het St. Eustatius Museum kreeg een plaats in een vroegere dokterswoning in Oranjestad (St. Eustatius). Het Instituto di Folklor Boneriano opende officieel haar poorten; het museum is ingericht in Fort Oranje te Kralendijk. De Nederlandse Antillen sloten een cultureel akkoord met België. 1976 Na het ontslag van drie MEP ministers werd het kabinet gewijzigd; de PPA vulde de vacatures op. De MEP stuurde in januari een deputatie naar Nederland om te pleiten voor de onafhankelijkheid van Aruba, maar kreeg geen gehoor. Bij zijn bezoek aan de Antillen in maart toonde minister W.F. de Gaay Fortman zich een voorstander van een federatieve structuur voor de Antillen. Zou Aruba zich afscheiden dan dreigde stopzetting van ontwikkelingshulp. De Arubaanse eilandsraad kondigde een referendum over de Status Aparte aan dat in 1977 gehouden moest worden. Minister Van der Stoel bracht na een bezoek aan de Antillen in januari een bezoek aan Venezuela om te onderhandelen over afbakening van de territoriale wateren en over de luchtvaartbetrekkingen.~~~ Het Amerikaanse bedrijf Texas Instruments, dat zich met belastingvoordeel op Curaçao had gevestigd, sloot na afloop van die periode de poort en ontsloeg ruim 500 mensen. Dit gebeurde ook bij het Amerikaanse bedrijf Rockwell; toen kwamen ruim 200 mensen zonder werk. In november werd in de haven gestaakt en lag het scheepvaartverkeer geheel stil. Op Aruba groeide het toerisme: na 1969 bleken de toeristen Curaçao te mijden. Een storing in de watervoorziening leidde tot een tekort aan drinkwater dat nu met tankers uit Venezuela en de VS werd aangevoerd.~~~ De Eilandsraad van Aruba besloot op 16 maart een eigen vlag te kiezen. 1977 Het referendum over de onafhankelijkheid van Aruba vond plaats op 25 maart; de opkomst was 70% en daarvan was 83% voor onafhankelijkheid. Voor de MEP was het duidelijk: Arubanen wensten onafhankelijkheid. Minister De Gaay Fortman noemde het referendum een opiniepeiling waar geen waarde aan ontleend mocht worden omdat het eilandbestuur dat het referendum georganiseerd had uitsluitend uit MEP-leden bestond; Aruba moest binnen het staatsverband blijven. De MEP stuurde in juni een delegatie naar de Verenigde Naties om haar zaak te bepleiten. Op 17 juni werden Statenverkiezingen gehouden waarbij op Curaçao de DP 2 zetels winst boekte en op 6 kwam; de NVP-U verloor 2 zetels en kreeg net als de Frente/MAN-combinatie 3 zetels. Op de Bovenwinden won de DP de ene zetel ondanks de felle campagne van de WIPM, die de bevolking van Saba en St. Eustatius had opgeroepen de verkiezingen te boycotten en zo de macht van Claude Wathey te breken. De oproep had in zoverre succes dat op Saba, St. Eustatius en St. Maarten resp. 82%, 52% en 30% van de kiezers thuis bleef. Gouverneur Leito benoemde de DP-er Boy Rozendal tot kabinetsformateur, al had de MEP Leito laten weten dat deze partij nu de formateur moest leveren. Betico Croes meldde dat Aruba in 1981 uit het staatsverband zou treden; voor Rozendal was dit reden om de MEP niet in zijn kabinet op te nemen en de PPA uit te nodigen. De MEP organiseerde daarop protestdemonstraties en stakingen. Door tegenwerking van de MEP en Frente die het samenkomen van de vorige Staten verhinderden, konden de geloofsbrieven van de nieuwe Statenleden niet onderzocht worden en de Staten niet in functie treden. Pas medio oktober werd het Kabinet Rozendal beëdigd.~~~ De Holland-Amerika Lijn verplaatste het hoofdkantoor van Rotterdam naar de Antillen vanwege de belastingvoordelen op de Antillen. Het Eilandsbestuur van Curaçao dwong de Shell tot het jaarlijks betalen van f 21 miljoen aan belastingen voor het gebruik van de havens en horizonvervuiling. Het aantal werklozen bleef stijgen. De regering nam steeds meer mensen in dienst om de werkloosheid te bestrijden deze politiek was zeer kostbaar.~~~. De Nederlandse Antillen sloten een cultureel akkoord met Venezuela. 1978 Het Koninkrijk sloot in Willemstad met Venezuela een maritiem grensverdrag dat anderhalf jaar later werd goedgekeurd. De interne strubbelingen over de staatkundige bestuursvorm van de Antillen duurden voort. Aruba wilde in 1981 uittreden. Ook de Bovenwinden wensten onafhankelijkheid, maar Nederland was hiertegen. Minister Van der Stee van Antilliaanse Zaken bezocht de Antillen voor overleg. Een afvaardiging van de Eerste en Tweede Kamer bracht in juni een bezoek aan de Antillen en rapporteerde vernietigend over de besteding van Nederlandse financiële hulp. De Antillen hadden een te hoge levensstandaard, deden niet aan belastinghervorming of reorganisatie van het ambtenarenapparaat en door patronage werden de economische mogelijkheden niet optimaal benut. Op St. Maarten zou de Maffia heersen. Het Arubaanse Bestuurscollege weigerde belastingopbrengsten en premies af te dragen aan de Landsregering.~~~ Nadat de regering de looneisen van de luchtverkeersleiders had ingewilligd door een gevarenpremie toe te kennen, kwamen ook andere overheidsorganisaties met dezelfde eisen en lieten die volgen door stiptheidsacties als de overheid niet meteen reageerde.~~~ Het eilandgebied Curaçao voegde de eerder aangekochte plantages Savonet, Zorgvlied en Zevenbergen met een gedeelte van Knip samen tot het Christoffelpark. STINAPA verzorgde de inrichting en beheerde het park. 1979 In maart startte het interne overleg tussen de 6 eilanden over de toekomstige staatsstructuur. Nadat premier Rozendal geweigerd had met stakende ambtenaren te onderhandelen en coalitiegenoot NVP-U tegenover zich vond, kondigde de premier op 5 april het ontslag van zijn kabinet aan. De Statenverkiezingen leverden op Curaçao winst op voor de MAN (7 zetels), de overige partijen verloren: Frente verloor alle zetels, de NVP-U ging van 3 naar 2, DP van 6 naar 3. Op Aruba verloor de PPA (van 3 naar 1), won de AVP (van 0 naar 2) en bleef de MEP op 5 zetels. Op Bonaire ging de ene zetel naar de UPB en op de Bovenwinden naar de DP. Bij de Statenverkiezingen was het aantal thuisblijvers weer groter dan tevoren, het grootst op Curaçao (30%). Het Bestuurscollege daar besloot af te treden, gezien het verlies dat de drie partijen hadden geleden bij de Statenverkiezingen. In afwachting van een definitieve regering werd een interim-kabinet gevormd onder Miguel A. Pourier (*1939), dat bestond uit hemzelf namens de UPB en 2 ministers van de MAN en de MEP ieder. In november trad het kabinet Martina aan. Het interim-kabinet maakte een begin met de sanering van de overheidsuitgaven, het versneld innen van achterstallige belastingafdrachten van Aruba en Curaçao aan het Land en het herstel van de verstandhouding met Nederland. Nederland wilde maatregelen treffen om belastingontduiking via de Antillen (de off-shore maatschappijen) onmogelijk te maken; dit zou de Antillen een schadepost van 90 miljoen gulden per jaar opleveren en de Antilliaanse regering protesteerde hiertegen.~~~ De Mijnmaatschappij Curaçao N.V. staakte de ontginning van fosfaat op de Tafelberg op Curaçao.~~~ Uit de Hogeschool van de Nederlandse Antillen (1974) en de Antilliaanse Hogere Technische School (1972) ontstond de Universiteit van de Nederlandse Antillen (UNA) die bij oprichting een opleiding bood in de juridische, medische, sociale, economische en technische wetenschappen. Bonaire kreeg het eerste onderwaterpark, het Bonaire Marine Park, dank zij hulp van het Wereld Natuur Fonds. 1980 Een Nederlandse parlementaire delegatie bracht een bezoek aan de Antillen en was verontrust over de corruptie en bestuurlijke wanorde op St. Maarten. De Antillen weigerden een nader onderzoek. In september verscheen het eindrapport van de Koninkrijkswerkgroep over de staatkundige structuur van de Antillen. Aruba hield vast aan volkomen onafhankelijkheid, de overige eilanden wilden een federatief verband, de Bovenwinden wilden onder Nederland blijven. Defensie moest bij Nederland berusten en financiële steun was onontbeerlijk. Premier Martina nam in oktober twee DP ministers op in zijn kabinet, als gevolg van de samenwerking tussen de MAN en DP in het Bestuurscollege van Curaçao.~~~ In Nederland bleek de Tweede Kamer bevreesd voor een grote toeloop van Antillianen naar Nederland vanwege de slechte economische toestand op de Antillen.~~~ Op Aruba verscheen het Papiamentstalige ochtendblad Diario. Koningin Beatrix en prins Claus brachten van 29 oktober tot 8 november een bezoek aan de Antillen. 1981 In februari werd in Den Haag een Ronde-Tafelconferentie gehouden over de onafhankelijkheidskwestie en de verhouding met Nederland. De deelnemers konden niet tot overeenstemming komen: Nederland stuurde aan op onafhankelijkheid, Betico Croes wilde snelle onafhankelijkheid van Aruba onder Nederlandse bescherming en Curaçao had geen haast. Het zelfbeschikkingsrecht van Aruba werd erkend. In september stapten de 3 MEP ministers uit het kabinet uit onvrede over de verdeling van mogelijke opbrengsten uit olie-exploitatie in de Atnilliaanse wateren. Premier Martina wist de steun te krijgen van de Bovenwindse DP en hield samen met de DP en UPB de meerderheid in de Staten. Minister van Financiën M. de Castro trad in december af als gevolg van de mislukte uitgifte van een gouden munt, de Queen of Saba, als een soort Krugerrand.~~~ De regering kwam in maart in financiële moeilijkheden door de gerechtelijke uitspraak f 80 miljoen belastinggeld terug te moeten betalen aan de oliemaatschappijen. Bovendien bleek in augustus dat de 135 miljoen gulden ontwikkelingshulp op was en dreigde Nederland de knip op de beurs te houden.~~~ Opening op Aruba van het archeologisch museum Museo Arqueologico Aruba. Pierre Lauffer (1920-1981), dichter, schrijver en promotor van het Papiaments overleed op 14 juni. Het Eilandgebied Bonaire koos op 11 december een eigen vlag. 1982 Het Kabinet-Martina kwam op 7 januari ten val toen het DP statenlid Rozendal tegen de benoeming van een nieuwe minister van Financiën stemde. Een poging een nieuw kabinet van MAN en MEP te formeren mislukte en op 25 juni kwamen nieuwe Statenverkiezingen die een lage opkomst kenden. De MAN ging van 7 naar 6 zetels maar bleef de grootste partij. J. Evertsz' NVP-U ging van 2 naar 3, de DP o.l.v. Augustin Diaz hield 3 zetels. Voor Aruba hield de MEP 5 zetels, de AVP en PPA hielden de zetels (2 en 1), evenals de PDB van Bonaire en de DP van de Bovenwinden (ieder 1). De MEP weigerde deel te nemen aan een nieuw kabinet, zodat op 4 november het Kabinet-Martina II aantrad, bestaande uit MAN (3 ministers), NVP-U (1), AVP (1), PPA (1), PBU (1) en DP-Bovenwinden (1) en kon rekenen op 14 van de 22 Statenzetels. Kort daarop werd het kabinet uitgebreid met twee ministers van de NVP en de AVP. De gevolmachtigd minister van de Antillen in Den Haag, Ronald A. Casseres (1939-1988), werd in augustus tot gezaghebber van Curaçao benoemd. Zijn opvolger Richard F. Pieternella (*1940) werd in 1982 afgelost door M. de Castro.~~~ Op Aruba kwam een hotelvakschool om horecapersoneel op te leiden. Het Eilandgebied Aruba besloot in Den Haag een eigen vertegenwoordiger te stationeren in het Arubahuis. Verschijning van het Curaçaose ochtendblad Ultimo Notisia; de ochtendbladen werden op straat te koop aangeboden. 1983 Bij de RTC (7-12 maart) in Den Haag legden Nederland en de Antillen zich neer bij de wens van Aruba naar een status aparte; deze moest op 1 januari 1986 van kracht worden. De MEP van Betico Croes moest instemmen met een samenwerkingsverband en een economisch-monetaire unie met de overige Antillen. Op 24 april, vóór de Eilandsraadverkiezingen van de 29e, werd Betico Croes tijdens een verboden MEP-demonstratie getroffen door een politiekogel; de MEP haalde volle winst uit dit voorval en won 13 van de 21 zetels; de AVP van Jan H.A. "Henny" Eman (*1944) ging van 6 naar 5 zetels en de PPA hield 3 zetels. MEP-leden schoten op verkiezingsdag een aanhanger van Eman dood. Het Bestuurscollege van Aruba raakte in een crisis (september) toen Betico Croes tegen de zin van de partij het vertrek van de Arubaanse gezaghebber Pedro Bislip eiste wegens verantwoordelijkheid voor Croes' verwonding. Op Curaçao bleef de MAN met 8 zetels de grootste partij, de NVP-U van minister Maria P. Liberia-Peters (*1941) kreeg 7 zetels (+2), de Democratische Partij (DP) kreeg 5 zetels (-1) en de Frente won, maar hield 1 zetel. Op Bonaire haalde de Partido Democratico Boneriano (PPB) van Johan E. "Jopi" Abraham (*1948) 5 zetels en de Union Progresista Boneriano (UPB) van Rudy Ellis 4 zetels. De Democratische Partij Bovenwindse Eilanden kreeg 5 zetels. Het Kabinet Martina III raakte dit jaar enkele ministers kwijt: mevrouw Liberia-Peters (NVP) keerde in juni terug naar het Bestuurscollege evenals minister J.C. Eisden (MAN); zij werden beiden vervangen door een partijgenoot. Op 22 augustus stapte de AVP uit de regering als gevolg van de onlusten op Aruba na de eilandsraadverkiezingen; deze twee ministers werden niet vervangen.René A. Römer (*1929), rector-magnificus van de Universiteit van de Nederlandse Antillen werd benoemd tot gouverneur van de als opvolger van B.M. Leito.~~~ Bij de RTC van maart in Den Haag werd bepaald dat Aruba een eigen munt mocht voeren.~~~ In december oprichting van de coöperatieve uitgeverij "Kolibrí" met leden van alle eilanden. De Koninkrijksspelen gingen ter ziele. 1984 Curaçao: op Curaçao brak in januari een staking van ambtenaren uit; de overheid had geen geld voor vakantiegeld en prijscompensatie. Ook in augustus was het onrustig. Het Kabinet-Martina III kwam op 21 juni ten val nadat parlementsvoorzitter Roy Markes zijn vertrouwen in zijn MAN-premier opzegde. Claude Wathey kreeg formatieopdracht en slaagde erin op 25 september een kabinet samen te stellen dat bestond uit NVP-U en MEP. Kabinet Liberia-Peters. In november viel het besluit dat de samenwerking tussen de Antillen en Aruba geregeld zou worden door een Samenwerkingsraad. Aruba zou 20% van de Nederlandse ontwikkelingshulp aan de Antillen krijgen. Aruba ruziede met de overige eilanden over de verdeling van de goud- en deviezenvoorraad. Aruba en Curaçao waren niet bereid veel bij te dragen aan het zgn. solidariteitsfonds waaruit de tekorten van de overige eilanden zouden worden gefinancierd. Nederland wilde maximaal 10% bijdragen. In verband met de a.s. sluiting van de Lago eiste Betico Croes dat Nederland de gevolgen van deze ramp zou dragen; Nederland beloofde beperkte steun en Betico Croes kreeg ook uit Venezuela geen hulp. Het Eilandbestuur van Aruba trad op last van Croes in december af en maakte plaats voor een Bestuurscollege dat ook bestond uit PPA en AVP.~~~ Prinses Margriet opende op Curaçao een containerhaven gebouwd met ontwikkelingsgelden. De Shell-raffinaderij leed grote verliezen; de olieaanvoer uit Venezuela verliep problematisch en de directie wilde dat de Antilliaanse overheid 2/3 van het aandelenpakket overnam ($150 miljoen). De directie van de Lago Oil & Transport Company Ltd. in oktober mede in 1985 haar raffinaderij te zullen sluiten. De Venezolaanse regering had de olieproductie moeten inkrimpen en besloot de Lago niet langer olie tegen gereduceerde prijs te verkopen. De vraag naar olieprodukten liep terug, de raffinaderij was verouderd en de maatschappij werkte met verlies.~~~ Op 2 juli ging tijdens een plechtigheid op het Brionplein de Curaçaose vlag in top. Prinses Margriet opende op Aruba het Museo Historico Arubano, gevestigd in Fort Zoutman. 1985 De regering besloot in april de overheidsuitgaven met 15% te verminderen; ook de lonen moesten met 15% omlaag. De vakbonden protesteerden omdat de prijzen niet tegelijkertijd werden bevroren. In augustus liet de regering dit plan vallen en verving het door een belastingverhoging van 10%; ook dit plan stuitte op verzet. Bonaire en St. Maarten wilden de crisisheffing niet afdragen. De ministers Ch. Rudy Ellis (UPB) en Leo A.I. Chance (WIPM) (*1932) traden af en het kabinet verloor steun. Door de a.s. afscheiding van Aruba op 1 januari 1986 waren nieuwe Statenverkiezingen nodig; het parlement zou blijven bestaan uit 22 zetels: Curaçao 14, Bonaire en St. Maarten ieder 3, Saba en St. Eustatius ieder 1. De verkiezingen van 22 november brachten winst voor de PNP (oude NVP), 6 zetels (+3), MAN 4 zetels (-2), DP 3 (+0), FOL 1 (+1). Ondanks de winst van de PNP wilden de overige partijen niet met mevrouw Liberia samenwerken. Don Martina (MAN) en Claude Wathey (DP) werden formateurs voor een nieuw kabinet dat op 1 januari 1986 moest aantreden. Op Aruba ontstond binnen de MEP weerstand tegen Croes. Het overheidspersoneel staakte in maart tegen een salarisverlaging van 10%. Bij de Arubaanse Statenverkiezingen van 22 november verloor de MEP de meerderheid en kreeg 8 van de 21 zetels. De oppositie bestaande uit de AVP van Henny Eman (7 zetels, 4 ministers), PPA (2 zetels, 1 minister) van Benedict "Benny" J.M. Nisbet (*1953), de ADN (2 zetels, 1 minister) van John Booi en de PDA (2 zetels, 1 minister) van Leonard Berlinski besloot samen te werken en kwam per 1.1.1986 tot een nieuw kabinet onder Henny Eman. De a.s. regeringsleider was in november in Nederland om financiële steun te vragen. Mr. Felipe B. Tromp (*1917) werd benoemd als eerste gouverneur van Aruba. De voorvechter van de Status Aparte, Betico Croes, raakte bij een auto-ongeluk op 31 december 1985 ernstig gewond.~~~ De Shell kondigde aan te zullen sluiten als ze geen personeel mocht ontslaan, de loonkosten verlagen, belastingvermindering kreeg en de Antilliaanse overheid niet een deel van de aandelen zou overnemen. Ook de olieaanvoer uit Venezuela moest gegarandeerd worden. Premier Liberia-Peters reisde in maart naar Nederland voor overleg en ging in juli met premier R.F.M. Lubbers naar Venezuela om hierover te onderhandelen. Het akkoord dat bereikt werd, was voor Shell niet voldoende en de raffinaderij zou per 1 oktober sluiten. De regering slaagde erin voordien tot een akkoord te komen: de Nederlandse Antillen namen de raffinaderij over en de exploitatie kwam in handen van de Venezolaanse staatsolieraffinaderij PEDEVESA. De economische vooruitzichten waren voor Aruba evenmin gunstig. De Lago sloot voorgoed de poorten; de 900 arbeiders plus 1300 uit toeleveringsbedrijven raakten zonder werk.~~~ Op 31 december werd de Antilliaanse vlag gestreken en die van Aruba gehesen. De Antilliaanse gulden werd vervangen door de Arubaanse van gelijke waarde en Aruba kreeg een eigen landennummer in het internationale telefoonnet. 1986 NA Don Martina (MAN) nam in januari de regering over van mevrouw Liberia-Peters. Het kabinet was samengesteld uit 3 MAN ministers, 2 DP ministers (een ieder van St. Maarten, Bonaire) en 2 DP ministers van Curaçao. Gevolmachtigd minister in Den Haag werd Gualberto T. Hernandez (*1927). Het kabinet kampte met grote financiële, economische en sociale problemen, mede aan het licht gebracht door een IMF-rapport (februari) dat een te groot en inefficiënt opererend log overheidsapparaat constateerde, een te hoog loonpeil dat buitenlandse investeerders afschrikte en verspilling bij de besteding van overheidsgelden. Een gedeputeerde van de Curaçaose eilandsraad, verdacht van corruptie, moest ontslag nemen; ook bij de douane werden onrechtmatigheden geconstateerd. De samenwerking met Aruba op gebied van economie en rechtspraak verliep moeizaam en dreigde uit te lopen op een volledige breuk. Onderzoek door een efficiency-bureau toonde dat ruim 30% van de ambtenaren moest afvloeien. Nederland bleek niet bereid de helft van de afvloeiingskosten voor haar rekening te nemen. Op St.Maarten trachtte de eilandsregering rijke Chinezen die uit Hong Kong wegwilden te lokken met een Nederlands vreemdelingenpaspoort; Nederland stak hier een stokje voor. ARUBA Op 1 Januari verkreeg Aruba eindelijk zijn "Status Aparte" en werd een zelfstandig deel van het Koninkrijk der Nederlanden. Het kreeg een eigen gouverneur, een regering met een premier en zeven ministers. Het parlement kreeg 21 leden. Het was een moeilijk jaar in politiek en economisch opzicht. De coalitieregering van Henny Eman raakte betrokken in een corruptieschandaal maar behield, na het aftreden van minister L. Berlinski, net de meerderheid in de Staten. Betico Croes, na zijn ongeluk in coma naar Florida vervoerd en van daar naar Utrecht, overleed op 26 november. Aruba weigerde de ALM een bevoorrechte positie te geven, die essentieel was voor het voortbestaan van de maatschappij. Aruba sloot afzonderlijke luchtvaartverdragen met de VS en Venezuela en werd op de vingers getikt. De landsregering in Willemstad zette alle vluchten van de Antilliaanse Luchtvaartmaatschappij (ALM) naar Aruba stop; Aruba richtte een eigen luchtvaartmaatschappij op: Air Aruba. De landsregering moest noodgedwongen de ALM-vluchten op Aruba heropenen (juni).~~~ De sluiting van de Lago veroorzaakte grote werkloosheid; onderhandelingen met andere oliemaatschappijen liepen op niets uit. 1987 NA In een poging de overheidsfinanciën te saneren stelde premier Martina per 1 april 1000 ambtenaren op wachtgeld, een maatregel waarvoor nauwelijks genoeg geld was. Nederland bleek bereid tot hulp. Koningin Beatrix bracht van 5-18 februari een bezoek aan de Antillen. De bevolking liet blijken de band met Nederland in stand te willen houden. Op de Antillen bestond de vrees dat Nederland de eilanden aan Venezuela wilde overdoen. Op 11 april vonden eilandsraadverkiezingen plaats op Curaçao en Bonaire; de PNP (Partido Nacional di Pueblo; de oude NVP-U) van mevrouw Maria Liberia-Peters haalde 8 van de 21 zetels. De MAN ging van 8 naar 6 zetels, de DP van 5 naar 4. De MAN-DP coalitie behield net de meerderheid; de ene Frente-zetel kon de doorslag geven. Bij de eilandsraadverkiezingen op St. Maarten op 22 mei kreeg Claude Wathey's Democratische Partij 7 van de 9 zetels. Op Saba won de SDLM die zich van de WIPM had afgescheiden. Op St. Eustatius won de DP. Wathey raakte in conflict met de landsregering over de benoeming van kandidaten op ministersposten en de Bovenwindse DP werd in december uit de coalitieregering gezet.~~~ De beëindiging van het Antilliaans-Amerikaanse belastingverdrag betekende een gevoelig financieel verlies voor de Antilliaanse overheid; het zou onmogelijk worden op een fiscaal aantrekkelijke manier transacties af te sluiten via dochterondernemingen op de Antillen (de z.g. Antillenroute). Veel banen gingen hierdoor verloren en de regering trachtte nieuwe belastingfaciliteiten te scheppen om ondernemen op de Antillen aantrekkelijk te maken. De Venezolaanse luchtvaartmaatschappij Avensa opende eind van het jaar een rechtstreekse verbinding tussen Caracas en Bonaire die spoedig uitgebreid moest worden van 2 naar 4 vluchten per week. ARUBA De regering Eman moest met een krappe meerderheid regeren nadat twee ministers waren afgetreden. Minister Nisbet vertrok in januari na een conflict met zijn eigen partij PPA en in juni volgde de ADN minister Pedro P. Kelly (*1941). Aruba wilde niet uit het Koninkrijksverband stappen in 1996. De Arubaanse regering verhoogde de accijnzen en invoerrechten en kreeg hierdoor meer geld. De maatregel leidde tot vermindering van koopkracht. Nederland en Aruba besloten ontwikkelingshulp te besteden aan stimulering van investeringen i.p.v. aan verbetering van infrastructuur.~~~ Koningin Beatrix, Prins Claus en Prins Willem-Alexander brachten in februari een bezoek aan Aruba, gevolgd door een bezoek aan Venezuela. 1988 NA Het Kabinet Martina verloor de parlementaire meerderheid nadat Papa Godett op 21 maart 1988 zijn steun introk uit onvrede over het bezuinigingsbeleid van de regering; 1600 ambtenaren kregen ontslag met wachtgeld. Mevrouw Liberia-Peters vormde een nieuwe regering bestaande uit haar eigen, Frente, de Democratische Partijen van Bonaire, St. Maarten en St. Eustatius en de Sabaanse WIPM. Haar plan om door salarisverlaging het aantal ontslagen onder het overheidspersoneel te beperken, leverde kritiek van Godett op. Claude Wathey verklaarde zonder overleg met zijn DP dat St. Maarten in 1989 zelfstandig moest worden. Den Haag en Willemstad waren tegen een status aparte. Op Bonaire sleepte een crisis in het bestuurscollege zich voort. Don Martina onthulde het bestaan van een reservepost van 60 miljoen dollar door het Bestuurscollege van Curaçao op een lokale bank opgespaard waarvan de Centrale Bank geen weet had. Grote commotie hierover in Nederland, maar de zaak liep met een sisser af.~~~ De werkloosheid bleef hoog (30%) terwijl de investeringen niet van de grond kwamen. Mevrouw Liberia-Peters verkreeg van Nederland financiële steun (170 miljoen gulden). De olie-overslag op Curaçao en Bonaire nam toe. ARUBA Het kabinet Eman verloor nu ook minister F. Booi en de steun van de Accion Democratico '86 en werd demissionair. Anders dan de MEP die vasthield aan totale onafhankelijkheid, verzette Aruba zich tegen de plannen in 1996 volledig onafhankelijk te worden en bleef zich verzetten tegen haar aandeel in het solidariteitsfonds. Premier Eman en minister mr. Mito Croes reisden naar Nederland om Arubaanse gezinnen te bewegen naar Aruba te remigreren.~~~ Aruba schakelde snel om naar bevordering van het toerisme en deze marktsector breidde zich snel uit. De werkloosheid daalde sterk. Air Aruba opende een luchtvaartverbinding naar Punto Fijo (Venezuela).~~~ Twee Leidse archeologen vonden op Aruba een Indiaans skelet bij Tanki Flip. 1989 NA Curaçao, Aruba en St. Maarten waren niet bereid meer geld in het solidariteitsfond voor de overige eilanden te storten.~~~ De Venezolaanse luchtvaartmaatschappij Linea Aeropostal Venezolana opende een luchtlijn tussen Curaçao en Coro; vier maal wekelijks. De Bovenwinden werden in september getroffen door de orkaan Hugo die grote verwoestingen aanrichtte en ruim 3000 mensen dakloos maakte. ARUBA Leden van de Arubaanse regering woonden de inauguratie bij van VS-president George W. Bush en van de Venezolaanse president Carlos Andrés Pérez. Na de statenverkiezingen van 6 januari vormde de nieuwe leider van de MEP, Nelson "Nel" Oduber (*1947) een regering van MEP, PPA en ADN.. Oppositieleider Eman wilde over de volledige onafhankelijkheid een referendum.~~~. Aruba vaardigde een delegatie van jeugdtennissers af naar het Rexona internationale tennistoernooi in de Dominicaanse Republiek. 1990 NA Mr. Jaime M. Saleh (*1941) werd benoemd tot gouverneur van de Antillen. Bij de Statenverkiezingen van 16 maart versterkte de PNP haar positie door 7 van de 22 zetels te behalen. Frente won 2 zetels en kreeg samen met de SI 3 zetels in de regering. Een nieuwe partij, Nos Patria, kwam met één zetel in het parlement, MAN kreeg 2 zetels, DPCur 1 en de Bonairiaanse UPB kreeg alle drie de beschikbare zetels. De Democratische Partij van St. Maarten verloor een zetel aan de de Patriottische Alliantie. De macht van Claude Wathey werd na 34 jaar gebroken. Maria Liberia-Peters vormde een nieuw kabinet van PNP, Frente/SI, DP-St.Maarten en UPB. Nederland stuurde een delegatie naar het eiland om een financiële schoonmaakactie te coördineren en een eind te maken aan drugshandel en witwaspraktijken. De onderwijsvakbond Sitek organiseerde een staking om de salariëring van gehuwde en ongehuwde vrouwen gelijk te trekken met die van gehuwde mannen. Dit zou de regering vele miljoenen kosten; ouders spanden een kort geding tegen de vakbond aan.~~~ Het Van der Valk concern vestigde zich op Curaçao in het voormalige Intercontinental Hotel. De off-shore zaken bleven geld inbrengen. De KLM kocht een belang van 40% in de ALM.~~~ Paus Paulus bracht in mei een bezoek van een dag aan Curaçao en droeg een massamis op. ARUBA De naam Aruba raakte toenemend geassocieerd met de internationale handel in drugs, waartegen de overheid niet genoeg zou optreden. In september organiseerde minister van Justitie H. Croes onder auspiciën van de VN een conferentie over drugshandel. De Nederlandse procureur-generaal mr. P.A.H. Bos leverde kritiek op het Arubaanse Openbaar Ministerie dat grotendeels uit Nederlandse Officieren van Justitie bestond. Aruba liet het idee varen van volkomen onafhankelijkheid in 1996.~~~ Coastal Oil opende in november de raffinaderij, echter op kleinere schaal dan de Lago vroeger. Er kwam een op- en overslagbedrijf van Wickland Oil op Aruba. Pogingen van de regering om remigratie van Arubanen te bevorderen, hadden weinig succes. 1991 NA De verkiezing voor de Eilandsraad op Curaçao resulteerde in een PNP-FOL/SI coalitie met 15 van de 21 zetels. Op St.Maarten verloor de DP van Wathey aan de St. Maarten Patriotic Movement (SPA) van Vance James Jr. Op Bonaire bleef de UPB de grootste en op Saba de WIPM; op St. Eustatius nam de DP de leiding van de WIPM over. In het Bestuurscollege van St. Maarten brak na enige weken de SPA-PDP coalitie en gingen DP en PDP samen. Minister Hirsch Ballin besloot, na overleg met de Antilliaanse regering een onafhankelijke commissie te formeren om St. Maarten financieel-bestuurlijk door te lichten, een maatregel o.a. veroorzaakt door het 'ontbreken' van 35 miljoen gulden bij renovatie van het vliegveld. De gezaghebber werd vervangen, de Antilliaanse regering zou een douane-eenheid stationeren en toezicht houden op belastinginning. ARUBA Bij het Koninkrijksoverleg in mei zag Aruba af van volledige onafhankelijkheid in 1996. Na een conflict met Minister van Justitie Croes moest een Nederlandse Officier van Justitie ontslag nemen. Glenbert Croes (*1965), een zoon van Betico, richtte een nieuwe politieke partij op, d